فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٩٧ - شخصيت و مكتب فقهى ابن جنيد اسكافى* صفاءالدين خزرجى

روح كه او را درك كرده بوده، چنين است.

براين اساس به نظر مى‌رسد كه مقصود از محمدبن جنيد دراين روايات شخصى ديگرغير از ابوعلى اسكافى است؛ به ويژه آن كه غالباً كسانى كه از او روايت كرده اند برخى از شواهدى را كه دلالت برشخص او دارد ذكر مى‌كنند، نظير كنيه اش(ابوعلى) يا نام پدرش(احمد) يا لقبش(اسكافى)، درحالى كه نام ابن جنيد دراين روايات بدون اين قرائن است. احتمال مى‌دهيم كه مقصود از اين شخص محمدبن احمد بن جنيد ابوجعفر دقّاق معتزلى (م٢٦٧يا٢٦٦ق) است كه پيش از اين از او ياد كرديم هرچند مضمون يكى از دو روايت تفسير فرات درفضائل ائمه(ع) است كه با مذهب او تناسب ندارد. اما چنين رواياتى از امثال معتزليان نقل شده است.

محيط و دوران ابن جنيد

گفتيم كه محيط و محل رشد و نموّ ابن‌جنيد بغداد بوده است و دراحوال او گفته اند كه از بغداد روى گرداند يا از آن خارج شد؛ چنان كه نقل شده درسال ٣٤٠ به نيشابور رفته است. آنچه ماندگارى ابن جنيد دربغداد و سكونت او را در آن جا تقويت مى‌كند گواهى شاگردش شيخ مفيد است درمورد اين كه ابن جنيد در بغداد سكونت داشته و استاد پس از مسافرت به نيشابور به اين شهر بازگشته است. (١٦) پس از تصريح شيخ مفيد در باره سكونت ابن جنيد در بغداد ديگر وجهى ندارد كه برخى از رجاليان (١٧) درباره سكونت ابن جنيد دربغداد بدون دليل تشكيك كنند و به گفتار علامه مامقانى (١٨) كه به سكونت ابن جنيد دربغداد تصريح كرده، هرچند دليلى براى آن نياورده، اشكال كرده اند؛ چنان كه برخى ادعا كرده اند دربرخى از منابع، شرح حال او آمده كه از شهررى بوده است. (١٩) به