اگر مردم در منى بر اثر ازدحام درتنگنا قرار گيرند چه كنند؟ فرمود: يرتفعون إلى وادي محسّر؛ به وادى محسّر روند. عرض كردم: اگر مردم در جمع(مشعرالحرام) براثر ازدحام درتنگنا قرار گيرند چه كنند؟ فرمود: يرتفعون إلى مأزمين؛ بالاى مأزمين روند.عرض كردم: اگر درمكان وقوف باشند و درتنگنا قرار گيرند چه كنند؟ فرمود:يرتفعون إلى الجبل؛ بروند به سمت كوه. (٣٥)

طبيعى است كه مراد اين نيست كه ضمن زياد بودن مردم،اگر كسى به طور تصادفى در منى منزل داشت، يعنى ازكسانى نبود كه در نتيجه تنگ بودن جا به وادى محسر رفته است ـ مى‌تواند در وادى محسّر ذبح نموده سر بتراشد؛ بلكه اين حكم ويژه كسى است كه در اثر تنگ بودن جا، به وادى محسّر رفته باشد.

بعيد نيست از ديدگاه عرف، حكم مضيقه، به هرعذرى كه مانع از انجام اعمال در منى شود،تعميم داده شود. بنابراين اگر حكومت از ذبح درمنى جلوگيرى كند، ذبح در وادى محسّر جايز است و طبعاً براى تراشيدن سر به منى باز مى‌گردد.

از مجموع مطالب ياد شده روشن مى‌شود كه درصورت جلوگيرى حكومت از ذبح درمنى ، ابتدا نوبت به ذبح در وادى محسّر مى‌رسد و سپس ذبح درمكه و پيرامون آن.

مطلب دوم: اگر جلوگيرى حكومت مثلا مختص به برخى ايام تشريق باشد، آيا بايد ذبح را تا زمان پايان يافتن منع حكومت به تأخير انداخت يا در روز دهم در وادى محسّر يا مكه ذبح كرد؟ كدام يك اولويت دارد؟

همچنين اگر نتوانيم مكه يا پيرامون آن را ترجيح دهيم ، آيا بايد ذبح را تا انجام آن درمنى به تأخير انداخت يا بايد در روز دهم و در هرجاى ديگر ذبح كنيم؟

موثقه سماعه دلالت دارد بر اين كه وادى محسّر در زمان تنگ بودن مكان، درحكم منى است و پس از فرض سرايت اين حكم به زمان عجز، نتيجه اين مى‌شود كه وادى محسّر در

(٣٥) وسائل،ج١٣،ص٥٣٥،باب١١ از ابواب احرام الحج و الوقوف بعرفه، ح٤.