فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٨ - مكان ذبح در حج سيدكاظم حائرى
برگرداندن ضمير به «بهيمة الانعام» است؛ در آيه ٢٨ ذكر شده است؛ اين احتمال به جهت فاصله بين دو آيه، بعيد به نظر مىرسد و يا به برگرداندن آن «به شعائر اللّه» درآيه٣٢ است و فاصله اى بين دو آيه نيست . دراين صورت استظهار معناى مقصود به اين بستگى دارد كه «شعائر اللّه» درآيه برهدى تطبيق كند؛ چنان كه خداوند درآيه ٣٦ فرموده :
{ وَالبُدْنَ جَعَلْناها لَكُمْ مِنْ شَعائِرِ اللّه لَكُمْ فِيْها خَيْرء} ؛
شترهاى چاق و فربه را [درمراسم حج] براى شما از شعائر الهى قرار داديم؛ در آنها براى شما خير و بركت هست. (٢٤)
مفسران درتبيين «شعائر اللّه» در آيه {ذلِكَ وَ مَنْ يُعَظّم شَعائِر اللّه فَإنّهَا مِنْ تَقْوَى الْقُلُوبِ} (٢٥) . سه احتمال دادهاند:
برخى گفته اند: احتمال سوم موافق تر با ظاهر چند آيه بعد است؛ يعنى {وَالبُدْنَ جَعَلْناها لَكُمْ مِنْ شَعائِرِ اللّه} (٢٦) .
به نظر مىرسد سزاوار است تفسير«شعائراللّه» به نشاهاى حج يا قربانىها به اين معنا حمل شود كه خصوص مصداقى كه درآيه از باب تطبيق مطلق برمصداق، اراده شده اين افراد هستند بدون اين كه زيانى به اطلاق كلمه «شعائراللّه» وارد آيد. و گرنه تفسير مطلق به مورد ـ به معناى استعمال آن در خصوص آن مصداق ـ خلاف ظاهر است.
بنابراين اگر درعين اعتراف به اطلاق شعائر اللّه،بگوييم: مصداق و مورد «شعائر اللّه» درآيه، قربانىهايى است كه از نشانههاى حج است و ضمير به همين مصداق برمى گردد،
(٢٤) حج،آيه٣٣.
(٢٥) حج،آيه٣٦.
(٢٦) كنز الدقائق، ج٩،ص٨٣.