آنچه گذشت تاريخ اين مساله و سير آن طى دوره هاى مختلف بود و روشن شد كه قول به اتحاد حكم شهرهاى نزديك و دور قول شاذ و نادرى در ده قرن اول هجرى بوده است و تنها پس از فتواى محدث كاشانى و محدث بحرانى و صاحب مستند از شذوذ خارج شده است تا اين كه آيت اللّه‌ سيد ابوالقاسم خويى آن را در چارچوب خاصى برگزيد.

اينك قبل از ژرفنگرى در ادله دو قول، نكاتى را تقديم خوانندگان مى كنيم كه براى روشن تر شدن مساله مفيد است:

١. بنا به گفته ستاره شناسان ماه همزمان با گردش به دور خود به دور زمين نيز مى چرخد و هر دو گردش با هم آغاز شده و با هم پايان مى يابد و مدت اين دو گردش يك ماه كامل از ماه هاى زمين است.

٢. اختر شناسان معتقدند حركت ماه به دور زمين پيچيده است و فاصله زمانى بين دو اقترانى كه صورت مى گيرد(اقتران مكرر ماه با خورشيد) به يك شكل و شيوه خاص نيست بلكه هر ماه نسبت به ماه ديگر متفاوت است. اين فاصله زمانى بين ٢٩ روز و١٩ساعت تا٢٩روز و٥ ساعت در نوسان است. اين اختلاف زمانى، مدت كمى نيست اما اختر شناسان آن را به يك يا دو روز از ايام محاق ماه محدود كرده اند.

٣. امكان ندارد گردش كره ماه، به دور كره زمين كمتر از٢٩ روز باشد. فقها بر اين مساله اتفاق نظر دارند و لذا هيچ يك ازفقها را نمى توان يافت كه ماه قمرى را به ٢٨ روز رسانده باشد.

٤. مراد از وحدت يا اختلاف افق چيست؟ افق چيزى نيست جز محلى كه انسان درنهايت امتداد ديدش آسمان را منطبق بر زمين مى‌بيند و در زمين صاف و هموار ممكن است اين فاصله، از دو كيلومترونيم يا سه كيلومتر تجاوز نكند. بنابراين افق همچون دايره اى است پيرامون ناظر كه قطر آن از شش كيلومتر تجاوز نمى كند. و اين، منطقه اى كوچك است كه ممكن است كره زمين به هزاران محل مثل آن تقسيم شود روشن است كه مراد ما از وحدت افق، اين نيست. مراد از وحدت افق عبارت است از: وحدت دو شهر در طلوع و غروب . بنابراين دو شهرى كه در يك خط نصف النهار هستنداتحاد افق دارند.