كه گذشت اگر يك نفر هلال را در آن شهر ببيند، [گويى ]هزار نفر آن را ديده‌اند. ظاهرا فرقى نيست شهرى كه ديدن ماه در آن شهادت داده شده، از شهرهاى نزديك آن شهر باشد يا از شهرهاى دور زيرا اولا، حكم روزه برمبناى ديدن ماه است نه بر امكان ديدن ماه ثانيا، نزديكى و دورى، نزد عموم مردم قانون خاصى ندارد ثالثا، لفظ «رؤيت» اطلاق دارد. بنابراين آنچه ميان فقهاى متاخر ما مشهور شده است كه بين شهرهاى دور ونزديك فرق است، اجتهاد ايشان است و وجهى ندارد (٢٣) .

در ادامه خواهيم گفت كه معيار، امكان ديدن ماه است [نه ديدن ماه].

محدث بحرانى (م ١١٨٦ هـ) فرموده است:

گروهى از فقها تصريح كرده‌اند كه حكم شهرهاى نزديك به هم، مانند بغداد و كوفه، يكى است. بنابراين چنانچه ماه در يكى از اين دو شهر ديده شود روزه بر ساكنان هر دو شهر واجب مى شود. اما اگر شهرها دور از يكديگر باشند، مانند بغداد و خراسان، عراق و حجاز، هر شهر حكم مخصوص به خود را دارد. اين تفصيل بر اساس كروى دانستن زمين است. اما اگر زمين را كروى ندانيم در اين صورت حق، تساوى حكم همه شهرهاست (٢٤) .

ظاهرا با قول به كروى بودن زمين، نزاع در مورد شهرهاى دور و نزديك درست است اما همچنان كه بيان خواهيم كرد بنابر مسطح بودن زمين، اين نزاع صحيح نيست.

نراقى در مستند از محدث كاشانى و محدث بحرانى پيروى كرده و فرموده است:

حق اين است كه ديدن هلال در يك شهر مطلقا براى شهر ديگر كفايت مى كند، اعم از اين كه دو شهر نزديك هم باشند يا بسيار از يكديگر دور باشند زيرا اختلاف حكم دو شهر، متوقف براين است كه نسبت به دو

(٢٣) حدائق الناضره، ج١٣٦، ص٢٦٨٧.
(٢٤) حدائق الناضره، ج١٣٦، ص٢٦٨.