پس درصورت عدم تمكّن از غسل، تيمّم بدل از غسل قبل از طلوع فجر از براى اكمليّت صوم سنّت، و بعد از حدث اصغر، مثل خواب و بول و اعاده تيمم، از براى اكمليّت لازم نيست على الاصحّ....

مسأله: تيمّم از براى اكمليّت نماز جنازه سنّت است، و اين تيمّم نيز اصيل و مستقل است و بدل از وضو و غسل نيست، و از نيّت بدليّت مستغنى است، و با وجود تمكّن از استعمال آب مستحبّ و از وضو افضل است.

و شيخ طوسى ـ نوّر اللّه‌ مرقده ـ ادّعاى انعقاد اجماع بر اين حكم كرده است (٥٦) و مستند حكم، موثّقه سماعه است كه جميع اصحاب به مضمون آن على الاطلاق عمل كرده‌اند، (٥٧) اِلا ابو على محمد بن جنيد در مختصر احمدى، كه حديث را تقييد كرده به ضيق وقت و خوف فوات نماز جنازه، و محقق نجم الدين بن سعيد كه در معتبر با او موافقت كرده است. (٥٨) و پيش من قول مشهور معتمد و معوّلء عليه است.

مسأله: اگر متيمّم آب بيابد و آب موجود شده قبل از تمكّن استعمال مفقود شود، اصحّ آن است كه تيمّم او منتقض نمى‌شود و اعاده او را مستحبّ است، و بعضى گفته اند كه آن تيمّم باطل مى‌شود و اعاده تيمم او را واجب. وتفصيل اين مبحث در ابواب تيمّم خواهد شد، ان شاء اللّه‌ العزيز.

مسأله: اشبه آن است كه هر غسل و وضو، واجب يا مندوب، رافع حدث يا غير رافع حدث، تيمّم بدل آن باشد در وقت تعذّر. و هر تيمّم البته بدل از غسلى است يا وضويى اِلا درموارد معدوده اى كه تيمّم مستقل است در اصالت و مستغنى است از اعتبار بدليّت ،

(٥٦) شيخ در مبسوط، ج١، ص١٨٥تيمم را مقيد كرده است به فوات وقت و برخلاف اين نسبت پيش رفته است.بلى، در معتبر، ج١، ص٤٠٥، اين اجماع را از او نقل كرده است.
(٥٧) تهذيب الاحكام ، ج٣، ص٢٠٣، ح٢٤.
(٥٨) المعتبر، ج١، ص٤٠٤. ديدگاه ابن جنيد هم اين جا آمده است.