برتمامى ساكنان آنها واجب است بر خلاف شهرهاى دور از هم. مراد اين است كه اگر ماه در يكى از شهرهاى نزديك به هم ديده شود و در ديگر شهرهاى مجاورديده نشود، بر تمامى ساكنان اين شهرها روزه واجب است برخلاف شهرهاى دور از هم زيرا هر يك ازاين شهرها حكم خود را دارد (٢٠) .

٩. مقدس اردبيلى (م ٩٩٣ هـ) در ذيل كلام محقق كه مى گويد:

«حكم شهرهاى نزديك مثل بغداد و كوفه يكسان است برخلاف شهرهاى دور» آورده است:

با توجه به فرض مساله،دليل مطلب فوق روشن است زيرا وقتى مكلف در شهرخودش هلال ماه رمضان را نبيند و ماه در شهر ديگرى ديده شود، براو صدق مى كند كه ماه را نديده است، پس مى تواند افطار كند چون ادله اى كه افاده مى كنند آن روز از روزهاى ماه رمضان نيست، در مورد اين شهر صدق مى كنند. بنابراين ديدن ماه در شهر ديگر براى اهالى اين شهر فايده اى ندارد و مستلزم اين نيست كه آن روز از روزهاى ماه رمضان باشد.

علاوه بر اين، با توجه به فرض مساله، مكلف از اختلاف زمان طلوع ماه دراين دو شهر مى‌داند كه ديدن ماه در يكى از آن دو مستلزم ديدن ماه در ديگرى نيست، بلكه گاهى محال است.

بنابراين، سخن علامه در منتهى كه مى گويد: «اگر ماه درشهرى رؤيت شد، فرقى ميان شهرهاى دو از هم يا نزديك به هم از لحاظ وجوب روزه يا افطار وجود نخواهد داشت، زيرا ماه در يك شهر با رؤيت ثابت شده و در شهر ديگر با شهادت شهود.» بعيد است. به دليل آنچه گذشت و اين كه ظاهرا مراد از آيه شريفه {...فمن شهد منكم الشهر..} . اين است كه آنهاماه را در شهرى كه درآن حضور دارند ديده اند، همچنان كه متبادر از آيه همين است (٢١) .

(٢٠) مسالك الافهام، ج٢٥، ص٥٢.
(٢١) مجمع الفائده و البرهان، ج٥، ص٢٩٥.