فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٦٥ - رؤيت هلال آيت اللّه جعفر سبحانى
دليل سوم: صحيحه عيسى بن عبيد
محمد بن عيسى بن عبيد روايت مى كند:
ابوعمر (٤٣) به امام هادى(ع) نامه اى نوشت: مولاى من، چه بسا در مورد هلال ماه رمضان به مشكل مىافتيم هلال را در آسمان نمى بينيم و مانعى هم در آسمان وجود ندارد، در نتيجه مردم افطار مى كنند و ماهم با آنان افطار مى كنيم. گروهى از منجمان كه نزد ما هستند مى گويند: هلال درهمان شب در مصر، افريقا و اندلس ديده مى شود. مولاى من، آياگفته اينان در اين مورد جايز است و در نتيجه، ماه نسبت به شهرهاى مختلف، متفاوت بوده و روزه ما با روزه ايشان وفطر ما با فطرايشان متفاوت خواهد بود؟
امام (ع) درپاسخ چنين نوشت:
روز شك را روزه نگيريد، با رؤيت هلال افطار كنيد و با رؤيت هلال روزه بگيريد (٤٤) .
وجه استدلال به اين صحيحه آن است كه سؤال كننده در مورد سخن منجمان كه هلال در اندلس و افريقا ديده مى شوداز امام سؤال مى كند و امام هم پاسخ دادند كه با شك در حلول ماه، روزه واجب نيست، ولى نفرمود رؤيت هلال درشهرهاى دور، كفايت نمى كند.
اين استدلال مورد اشكال است، زيرا شهرى كه روايت به آن اشاره مى كند در غرب عراق كه امام و راوى در آن زندگى مى كرده اند قرار دارد و قبلا بيان كرديم كه ثبوت هلال دراين شهر، بر وجود هلال به هنگام غروب در آسمان شهرى كه در شرق آن شهر قراردارد، دلالت ندارد زيرا احتمال زيادى وجود دارد كه به هنگام غروب خورشيد از آن شهر هنوزهلال شكل نگرفته باشد. بنابراين ضيش روى امام دو راه براى ارشاد راوى به حكم
(٤٣) وى از اصحاب امام هادى(ع) بوده است.
(٤٤) وسائل الشيعه، ج٧، باب١٥، از ابواب احكام ماه رمضان، ح١٠.