با علم به اين كه وسايل نقليه آن دوران بسيار محدود بوده است و لذا مسافرى كه خبر رؤيت هلال رانقل مى كرده، از شهرى به شهر ديگر مى‌آمده است كه فاصله بين آن دو شهر پنجاه يا نزديك به پنجاه كيلومتر بوده است و گفتيم كه اين مقدار مسافت بلكه بسيار بيشتر از آن هم در وحدت افق تاثيرى ندارد و كم اتفاق مى‌افتد انسان از مصر خارج شود وباخبر رؤيت هلال وارد بغداد شود و خبرش براى اهالى بغداد كه در سمت شرقى مصر واقع شده است، حجت باشد،استدلال به اين اطلاقات، درست نيست. اگر در اين نكته ترديد داريد، حديث خزاز را ملاحظه كنيد كه مى گويد:

واذا كانت في السماء علة قبلت شهادة رجلين يدخلان ويخرجان من مصر،

اگر در آسمان مانعى [از ديدن هلال ]وجود دارد، شهادت دو مردى كه وارد شهر و از آن خارج مى شوند، مقبول است (٤٢) .

اين خبر در اين ظهور دارد كه بينه، روز قبل هلال را مى بيند و روز بعد وارد شهر مى شود و بديهى است كه چنين چيزى بر مسافت هاى دور صدق نمى كند.

از اين جا معلوم مى شود كه استدلال به صحيحه ابو بصير كه در آن آمده است: «مگر دو شاهد عادل اهل نماز ثابت كنندكه آغاز ماه چه زمانى است» استدلال درستى نيست، زيرا عبارت «اهل نماز» ناظر به شمول حكم نسبت به همه مسلمانان با مشرب ها ومذاهب مختلف آنها است نه نسبت به اختلافى كه از جهت افق شهرهايشان دارند. همان طوركه مراد از: «اهالى سرزمين ها و شهرهاى مختلف» در كلام امام(ع) در همين صحيحه، شهرهاى نزديكى است كه مردم فاصله آنها را طبق وسايل نقليه موجود در آن زمان در يك روز يا دو روز طى كرده و خبر رؤيت هلال را براى ديگران نقل مى كرده اند.

(٤٢) همان، ج٧، باب ١١، از ابواب احكام ماه رمضان، ح١٠.