فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٨٣ - وجدان فقهى(١) احمد مبلّغى

اقسام انصراف غير عارضى

اين انصراف چهار قسم را پوشش مى‌دهد:

انصراف ناشى از چيرگى وجود؛

انصراف ناشى از فزونى استعمال؛

انصراف ناشى از شرايط ويژه؛

انصراف ناشى از فقدان برخى از مصاديق درزمان صدور.

١.انصراف ناشى از چيرگى وجود

سخن در باره اين انصراف را در چند محور پى مى‌گيريم:

١/١ ـ توضيح و تعريف انصراف ناشى از غلبه

هرگاه ميان حصّه هاى مطلق، برخى نسبت به ديگرى چيرگى پيدا كند، انصراف پديد مى‌آيد. چيرگىِ حصّه، انس گيرىِ ذهن به حصّه را موجب مى‌شود و انس گيرى به حصّه، انصراف به آن را پديد مى‌آورد؛ مانند انصراف واژه «طعام» به گندم درعرف برخى از جوامع گذشته كه عادتاً ازخورا كى هايى غير از گندم استفاده نمى‌كرده اند.

از آن جا كه چيرگى وجودى در بستر عرفِ عملى و عادت به ظهور مى‌رسد، برخى از سنيان ـ مانند صاحب فواتح الرحموت (٣١)ـ از منشأ اين انصراف به «عرف عملى» و برخى ديگر همچون غزالى (٣٢)ـ به «عادت» تعبير كرده‌اند.

شيخ انصارى در توضيح اين انصراف مى‌گويد:

هومجرّد حضور الفرد الغالب لا على أنه المراد؛ (٣٣)