فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٩٦ - قــاعده غــرور آية اللّه محمّد رحمـــانى
اينكه مالك مىتواند به هر يك از غار و يا مغرور رجوع كند و اگر به مغرور رجوع كرد او حق دارد به غار رجوع كند .
٣ . روشن شد كه اگر مغرور به سبب فريب غار ، مال ديگرى را تلف كرده باشد ، در صورتى مىتواند براى جبران خسارت به غار رجوع كند كه خود به واسطه مطالبه صاحب مال ، متحمّل ضرر شده باشد . بنابر اين اگر مغرور با تعارف غار غذاى شخص ديگرى را خورد و مالك غذا به مغرور رجوع نكند و از او درخواست ضمان نكند مغرور نيز حقّ درخواست ضمان از غار را ندارد . زيرا خسارت و ضررى را متحمّل نشده تا آنرا از غار درخواست كند .
٤ . مطلب ديگرى كه از مباحث گذشته روشن شد عبارت است از اينكه قاعده ، عام و فراگير است و در تمام ابواب فقه جريان دارد ، اگر چه برخى از رواياتى كه مستند اين قاعده به شمار مىآيند در ابواب خاصى وارد شدهاند . زيرا در همان روايات نيز ، تدليس و خدعه به عنوان علّت ضمان ذكر شدهاند . بى شك بيان علّت حكم ، موجب توسعه آن است . افزون بر اين ، ادلّه ديگر مانند قاعده تسبيب و قاعده لا ضرر و بناى عقلاء و برخى از روايات ديگر كه مستند اين قاعده هستند اختصاص به باب خاصى نداشته و در ابواب مختلف از جمله غصب ، ضمان ، نكاح و بيع فضولى آمدهاند .
٥ . روشن شد قصد خدعه و اضرار ، در ضمان غار دخالت ندارد ، زيرا عناوين رفتارهايى كه موضوع احكام شرعى واقع مىشوند دو قسماند :
الف ـ عناوين قصدى مانند تعظيم و تحقير ، در اين گونه رفتارها ، تا قصد نباشد آن عنوان محقّق نمىشود ، از اين روى ممكن است يك رفتار در موردى مصداق احترام باشد و همان رفتار در موردى ديگر مصداق بى احترامى باشد .