فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٨٧ - قــاعده غــرور آية اللّه محمّد رحمـــانى
هر مسكرى مىشود . بنابر اين در اينجا نيز از تعبير « لأنّه دلّسها » عموميت تعليل فهميده مىشود و موارد غير از باب مهر و نكاح را نيز در بر مىگيرد .
امّا از نظر سند ، آية اللّه خوئى اشكال مىكند و مىفرمايد : امّا دو روايتى كه در آن تعليل وارد شده از نظر سند ضعيفاند . (١)
وجه ضعف روايت در نظر ايشان وجود سهل بن زياد در سند آن است كه نجاشى او را تضعيف كرده فرموده است : سهل بن زياد ابو سعيد آدمى رازى در حديث ، ضعيف و غير قابل اعتماد بوده است . (٢)
و از طرفى كلام شيخ طوسى درباره او مختلف است در يك جا او را توثيق مىكند و در جاهاى متعدّدى او را تضعيف كرده است . (٣)
نقد و بررسى
ممكن است در پاسخ ايشان گفته شود : اطمينان بر سهل بن زياد ممكن است ، زيرا اوّلاً؛ وحيد بهبهانى او را توثيق كرده است . ثانياً؛ كلينى بر او اعتماد كرده است . و حدود دو هزار حديث از او نقل كرده است با اينكه روش كلينى در كافى مانند روش مجلسى در بحار كه قصد او جمع آورى روايات بوده و توجّهى به اعتبار آنها نداشته ، نبوده است ، بلكه او روايات معتبره را جمع مىكرده است . (٤) از اين
(١) آية اللّه خوئى ، المحاضرات ، ج٢ ، ص٤٥١ ، دارالكتاب الاسلامى .
(٢) شيخ جليل ابوعبّاس نجاشى ، ص١٨٥ ، موءسّسه نشر اسلامى .
(٣) آية اللّه خوئى ، معجم رجال الحديث ، ج٨ ، ص٣٤٠ ، منشورات مدينة العلم .
(٤) افزون بر اين مطالب : حضرت آية اللّه شبيرى درباره سهل مىفرمودند : گاهى كلينى با عنوان عدّة من أصحابنا نقل مىكند و بسيار بعيد است تمام اين عدّه با توجّه به ضعف سهل از او نقل كنند. برخى مانند آية اللّه خوئى ممكن است اشكال كنند كه اين عدّه اصالة ? ?العدالهاى بودهاند. پاسخ اين مطلب آن است كه اصالة العدالهاى بودن در جايى اثر دارد كه با آن شخص از نزديك حشر و نشر نداشته باشند و اين عدّه با سهل از نزديك ارتباط داشتهاند پس عدالت و يا فسق او براى آنها روشن بوده است ـ معجم رجال الحديث ، ج٨ ، ص٣٥٠ .