٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٧٠ - پيش بها (بيعانه) آية اللّه سيّد محمود هاشمى شاهرودی

استدلال ، اگر شخص از اجراى عقد خوددارى ورزد ، حاكم شرع مى‌تواند او را بدان ناگزير سازد يا خود از طرف او عقد را اجرا كند .

اشكالى كه بر اين وجه وارد است ، آن است كه چنين دليلى هنگامى درست است كه عقد به معناى مطلق « تعهّد » باشد ، در حالى كه واقعيت اين نيست و روايتى هم كه به عنوان گواه از آن نام برده شد از نظر سند اعتبار ندارد . اصولاً واژه « عقد » به معناى تعهّد به چيزى است كه حقوقى عينى يا احكامى وضعى ـ همانند تمليك و ضمان در باب اموال و اعمال بر آن مترتّب مى‌شود . بر اين پايه ، صِرف تعهّد به كارى كه تمليك و تملّك يا ضمان ، يعنى حقّى عينى از آن ناشى نمى‌شود ، « عقد » يا « قرارداد » نيست ، همانند اين كه مثلاً دو تن توافق كنند كه يكى هر روز به ديدن ديگرى برود . چنين توافقى اگر چه يك نوع تعهّد است امّا عقد نيست و مشمول « {أَوْفُوا بِالْعُقُودِ } نخواهد بود . شايد راز مسأله در اينجاست كه عنوان « عقد » در آيه به خودى خود دلالتى بر تعهّد ندارد ، بلكه چنين دلالتى از فرمان آيه به وفا دارى و پايبندى به دست مى‌آيد . « عقد » فقط بر حيثيّت « عقديّت » و « معقوديّت » دلالت دارد و اين چيزى است كه در امور معنوى غير حسّى ـ يعنى باب معاملات ـ تنها به لحاظ حقوقى كه در ضمن يك عقد انشا شده و بدان تعهّد شده است ، تحقّق دارد ؛ چه ، همين حقوق است كه ميان دو طرفِ عقد پيوند بر قرار مى‌كند ، و صِرف تعلّق التزام و تعهّد به متعلّق خود يا به كسى كه طرف التزام است ، عقد نيست . بر اين پايه ، اگر تعهّد در بردارنده چنان رابطه حقوقى گره خورده‌اى نباشد ، عنوان عقد بر آن صدق نمى‌كند . در اينجا نيز صِرف تعهدِ به بيع يا اجاره از سوى يك طرف در برابر طرف ديگر ، در بردارنده تمليك و تملّك و حقّى عينى نيست ، لذا چنين تعهّدى از قبيل آن است كه كسى تعهّد كند هر روز به ديدار شخصى برود .

البتّه ، گاه حصول حقّى در خود عين ، به لحاظ فروش يا اجاره آن فرض