نديدم پيرامون كلام بحث كند اِلاّ اينكه پنداشتم و اللّه‌ او سيّد مرتضى است هر گاه قرآن را تفسير كند با شگفتى تصوّر مى‌كنم خداوند قرآن را بر او نازل كرده است. (١)

در ميان شاگردان سيّد ، علماى بزرگى را مى‌يابيم كه از جهت سنّى تفاوت چندانى با استاد نداشته‌اند حتى برخى از آنان بزرگتر از سيّد بوده‌اند . در عين حال مقام علمى و معنوى سيّد ، آنان را به درس خود مى‌كشاند كه اين نشان دهنده عظمت استاد و همچنين شاگرد است . برخى از اين شاگردان كه تاريخ ولادتشان در دست است عبارتنداز :

شيخ جعفر كاشف الغطاء ( ت ١١٥٤ ) ، سيّد محسن اعرجى كاظمى ( ت١١٣٠ ) صاحب « المنظومة الفقهيّة المستطرفة » ، سيّد محمّد جواد عاملى ( ت : ١١٥٣ ) صاحب « مفتاح الكرامة » ، شيخ حسن نجف ( ت : ١١٥٩ ) ، ابو على حائرى ( ت : ١١٥٩ ) صاحب « منتهى المقال فى احوال الرجال » ، سيّد مير على طباطبايى ( ت : ١١٦١ ) صاحب « رياض المسائل » .

با اينكه مرحوم كاشف الغطاء خود مقام علمى والايى داشت و از جهت سنّى نيز بزرگتر از سيّد بود ، نه تنها به عنوان شاگرد ، در درس سيّد حاضر مى‌شد بلكه با تحت الحنك عمامه خود غبار كفش وى را پاك مى‌كرد . او در آغاز قصيده‌اى كه در مدح سيّد سروده است چنين گويد :

لسانى عن إحصاء فضلِكَ قاصر وفكرى عن إدراكِ كُنهِكَ حاسر (٢)

« زبانم از شمارش فضائل تو قاصر است و فكرم از درك حقيقت تو عاجز است . »

مقام بلند علمى و معنوى مرحوم بحر العلوم سبب شد حتى پاره‌اى ، او را

(١) المواهب السنية فى شرح الدرّة النجفية، سيّد محمود بروجردى طباطبايى، تهران، چاپ سنگى، ج١/ ١٤.
(٢) همان، ج١ / ١٣.