فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٤٣ - كتاب نما
١. اگر چه شيخ در مقدّمه ، وعده داده كه متعرّض جرح و تعديل مصنّفين شده و به مذهب آنان اشاره كند ، ليكن در عمل ، در تمام موارد چنين نكرده و به مذهب بعضى از كسانى كه مذهب فاسد داشتند ، اشارهاى نكرده است . چنانچه ابراهيم بن ابى بكر بن ابى سمال ، بنابر تصريح كشى و نجاشى ، واقفى است امّا شيخ يادآور مذهب او نشده است . همچنين بسيارى از ضعيفان را مشخّص نكرده است . چنانچه حسن بن على سجاده ، ابوالخطّاب را بر پيامبر اكرم ( ص ) ترجيح مىداد امّا او را ضعيف نشمرده است .
بنابر اين صرف ذكر نام كسى در فهرست شيخ طوسى ، دلالت بر اماميّه بودن او به معناى اخصّ ندارد . مگر اينكه شيخ متعرّض مذهب او شود ، بله تنها معلوم مىشود او از عامّه نيست .
٢. عمده روايات شيخ در اين كتاب ، از پنج تن از مشايخ اوست : شيخ مفيد ، ابن غضائرى ، احمد بن عبدون ، ابن صلت و ابن ابى جنيد . شيخ به ندرت از غير اين پنج تن روايت نقل كرده است .
٣ . ظاهراً تأليف فهرست و رجال شيخ همزمان بوده است؛ زيرا در رجال در باب « مَن لم يرو عنهم عليهم السلام » فراوان مىگويد : « ذكرناها فى الفهرست » و در فهرست نيز مىگويد : « نذكرها فى كتاب الرجال » و در فهرست در شرح حال خود مىگويد : « وله كتاب الرجال » .
٤ . شواهدى نشان مىدهد قسمتهاى از فهرست افتاده است . چنانچه در رجال ، هنگام معرّفى حسين بن عبيداللّه غضائرى مىنگارد : « وله تصانيف ذكرناها فى الفهرست » ، در معرّفى حسين بن على بن سفيان نيز چنين عبارتى دارد . در حالى كه آثار آنها در فهرست معرّفى نشده است . ابن داود نيز معرّفى ابن غضائرى را به فهرست نسبت داده است .
٥ . شيخ در مقدّمه تصريح مىكند به خاطر پراكنده بودن شيعيان در اماكن مختلف ، موفّق به ضبط تمام آثار اماميّه نشده است .
حتى شيخ در رجالش نويسندگانى را معرّفى مىكند كه در فهرست ذكرى از آنها به ميان نيامده است . چنانچه در رجال تصريح