این فکر درست نیست . چرا درست نیست ؟ برای اینکه نه تنها مسأله خدا [ بلکه ] در بسیاری از مسائل دیگر نیز ما بدون اینکه حس کرده باشیم ، وجود آنها را درک می‌کنیم . از همه واضح‌تر خود علیت است . آیا بشر علیت را درک می‌کند یا درک نمی‌کند ؟ علت و معلول به این معنا که در میان دو شی‌ء یکی را منشأ می‌داند و دیگری را ناشی ، الف را منشأ برای ب‌ می‌داند و ب را ناشی از الف . ممکن است کسی خیال کند علیت همان توالی‌ زمانی است . توالی یامعیت زمانی غیر از علیت است . دو شی‌ء ممکن است‌ همزمان باشند و هیچ کدام علت و معلول یکدیگر نباشند . دو شی‌ء ممکن است‌ توالی زمانی داشته باشند ( همیشه یکی که پیدا می‌شود دیگری پشت سرش پیدا می‌شود ) ولی در میان اینها علیت نباشد . آن درکی که انسان از علیت دارد یک نوع وابستگی وجودی است ، همین است که ما از آن تعبیر به " نشو " می‌کنیم ، می‌گوییم یک‌موجود از موجود دیگر ناشی شده است ، می‌گوییم هستی‌ یکی از این دو موجود بستگی دارد به هستی دیگری به طوری که یک حکمی‌ می‌کنیم می‌گوییم اگر آن اولی نبود دومی محال بود که وجود پیدا کند . این‌ بالاتر از توالی است . چشم انسان توالی با معیت را می‌بیند . چشم هیچ‌وقت‌ حکم نمی‌کند که از ایندو یکی ناشی از دیگری است و بالاخص این جور حکم‌ نمی‌کند که از ایندو یکی وجودش وابسته به دیگری است به طوری که اگر آن‌ اولی نباشد دومی محال است . اصلا خود همین مفهوم " محال " یک مفهوم‌ نامحسوسی است و جزء اصول فکری بشر هم هست . شما در مسائل برهانی وقتی‌ بر یک مسأله‌ای برهان اقامه می‌کنید مثلا در یک مسأله ریاضی و می‌گویید : سه زاویه مثلث مساوی با دو قائمه است ، اگر از شما بپرسند : در چند احتمال این‌جور است ؟ آیا مثلا درصد احتمال ، شصت احتمال ، هشتاد احتمال‌ ، نود احتمال این‌جور است ؟ می‌گویید : نه ، صد درصد این جور است . بعد بگوید : حال آیا این مانعی دارد که یک روزی یک مثلثی هم استثنائا در دنیا پیدا بشود که مثلث باشد و سه زاویه‌اش مساوی با دو قائمه نباشد ؟ می‌گویید : نه ، محال است . این درکی که انسان از " محال " دارد ، از حوزه محسوسات خارج است . انسان هرگز محال بودن را ( با حواس ) درک‌ نمی‌کند ، کما اینکه " ضرورت " یعنی اجتناب ناپذیری را هم که نقطه‌ مقابل محال است هرگز درک نمی‌کند . این زمینه زمینه خیلی طولانی‌ای است . این فکر فکر غلطی است که انسان بگوید حوزه مدرکات و قلمرو ادراکات‌ انسان محدود است به محسوسات ، و هر چیزی که محسوس نباشد غیرقابل ( تحقیق ) است نفیا و