توحید - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٩٥

حادثه است ، پدیده است ، بدون علت نمی‌تواند باشد [١] . حرکت محرک‌ لازم دارد ، بدون محرک محال است . این یک مقدمه .
مقدمه دوم : علت از معلول خودش انفکاک پذیر نیست ولو زمانا ، یعنی‌ علت با معلول خودش همیشه همزمان است ، محال است که علت از معلول‌ فاصله زمانی یا [ با آن ] توالی زمانی داشته باشد . اگر علتی از معلول‌ خودش منفک شد ، آن علت واقعی نیست ، به اصطلاح علت " اعدادی " است‌ ، علت آماده کننده است نه علت واقعی .
مقدمه سوم : حرکت در دنیا وجود دارد و ما گفتیم حرکت به محرک همزمان‌ احتیاج دارد . می‌گوید محرک خودش متحرک به معنی اعم - یعنی متغیر ، متحول - است یا نیست ؟ آیا آن محرک ، خودش ثابت است یا متحرک ؟ اگر ثابت است ، مدعای ارسطو تا اینجا ثابت است ، با توضیحی که بعد عرض می‌کنیم . اگر محرک ثابت نیست و متحرک است ، آن هم باز به یک‌ محرک احتیاج دارد ، باز صحبت در آن محرک می‌آید که متحرک است یا ثابت ، در نهایت امر باید حرکتها منتهی به ثابت بشوند که اسم آن ثابت‌ را می‌گذارند " محرک اول " .
یک مطلب دیگر هم باید اضافه کنیم و آن این است که هر چه جسم و جسمانی است متغیر و متحرک است ، یعنی ما در عالم طبیعت ثابت نداریم‌ ، هر چه داریم دارای نوعی تغیر و تحرک است . ارسطو می‌خواهد از طرفی‌ بگوید که در عالم طبیعت ثبات وجود ندارد ، ثابت وجود ندارد ، و از طرف دیگر بگوید تمام حرکات باید به یک ثابت منتهی شود ، یعنی باید سررشته تمام حرکات و محرکات یک ثابت باشد . آن ثابت از نظر او همان‌ موجود ماوراءالطبیعی است ، چون همین‌قدر که [ ثابت ] شد ، دیگر طبیعت‌ نیست ، طبیعت که نشد ، ماوراءالطبیعی می‌شود . این پیکره استدلال ارسطو در اینجاست . البته در اطراف این استدلال خدشه‌ها و مناقشه‌هایی شده است‌ که همه آنها قابل جواب دادن است .