توحید - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٩٠

جسم بر آن وارد بیاید ، در صورتی که از نظر قدما " قوه " در درجه اول‌ نیرویی است که در خود جسم است و نیروهای خارجی نوعی از قوه است . آیا شما امروز می‌توانید بگویید نیروی داخلی در اشیاء وجود ندارد و قوه را طوری تعریف کنید که به این موانع منحصر شود ؟ شما از کجا می‌توانید ثابت‌ کنید که در داخل اشیاء قوه - یعنی مبدأ نیرو - وجود ندارد ؟ چرا شما قوه‌ را این‌طور تعریف می‌کنید ؟ اینکه قوه را این طور تعریف می‌کنید که فقط آن‌ چیزی است که در سرعت یا جهت حرکت تغییری ایجاد می‌کند ، مبنی بر همان‌ فرض قانون جبر گالیله است و قانون جبر گالیله مبنی بر این است که قوه‌ را منحصر بدانید به نیروهایی که از خارج بر شی‌ء وارد می‌شود ، در صورتی که‌ چه ملزمی از نظر علم داریم که قوه را منحصر بدانیم به نیروهایی که از خارج بر شی‌ء وارد می‌شود ؟ ( چه اشکالی دارد که ) در خودش یک قوه باشد ؟ ما که جز کار در اشیاء نمی‌بینیم . برای کار هم مبدأ اثر فرض می‌کنیم .
- خوب ، اگر این خاصیت از خود ماده باشد ( ذاتی ماده باشد ) چرا گاهی‌ اثرش موجود نیست ؟ استاد : ذاتی ماده نیست . تحلیل شی‌ء به ماده و صورت از همین‌جا درمی‌آید . اگر خاصیت از خود ماده باشد . به قول شما ذاتی است ، مثل‌ خاصیت مثلث است برای خود مثلث که آن دیگر قابل تفکیک نیست ، ولی ما می‌بینیم از ماده تفکیک می‌شود ، پس معلوم می‌شود که قوه نهفته در ماده‌ غیر از خود ماده است . قبلا گفتیم که ما می‌بینیم ماده می‌میرد . ماده زنده‌ می‌شود ، موجود معدوم می‌شود ، معدوم موجود می‌شود ، ماده دارای خاصیتی‌ می‌شود ، خاصیت از آن گرفته می‌شود ، پس ناچار براساس فرض عقلی باید بگوییم چیزی با ماده توأم می‌شود ، ماده در جوهر خودش کمالی پیدا می‌کند و گاهی این کمال از آن گرفته می‌شود . آن کمال هم کشف کردنی است نه حس‌ کردنی [١] .