در آثار دینی و مذهبی راجع به علم اشراقی و الهامی زیاد داریم و مخصوصا [ درباره ] رابطه آن با پاکی نفس انسان که هر اندازه نفس انسان پاکتر باشد ، بهره بیشتری از این طور الهامات و اشراقات می‌تواند داشته باشد . به هر حال خواستیم عرض کنیم که این مطلب نه تنها یک حرفی است که‌ فلاسفه و علمای قدیم و جدید زده‌اند ، بلکه مورد تأیید اسلام هم هست : اسلام‌ هم قبول دارد که پاره‌ای از علمها هست که الهامات و اشراقات است .

رؤیا و خواب دیدن

موضوع دیگری که خواستیم طرح کنیم مسأله رؤیا و خواب دیدن است که جزء مسائل مهم دنیاست . حتی خود خوابیدن هم موضوع مهمی است ، هنوز کسی‌ نمی‌تواند صد درصد علل خوابیدن را تشریح کند که چیست ، و عده‌ای از روان‌شناسان برای " خوابیدن " گذشته از علت جسمانی ، علت روانی ذکر کرده‌اند . حالا ما با خوابیدن کاری نداریم ، موضوع عمده خواب دیدن است . در اخبار ما هم وارد شده است که خداوند خواب دیدن را در بشر برای این‌ قرار داده است که آیتی از آیات الهی باشد . راجع به خواب دیدن نظریات‌ مختلفی هست . یک نظریه این است که اصلا خواب دیدن چیزی نیست که قابل توجه باشد . انسان در عالم بیداری فکر و شعورش منظم کار می‌کند ، در عالم خواب‌ نامنظم و پرت و پلا و پراکنده ، یک سلسله تخیلات بی‌منطق بی‌منطق ، بی‌اساس بی‌اساس که اصلا شایسته فکر کردن و مطالعه نیست ، در عالم خواب‌ برای آدم پیدا می‌شود . می‌گویند تمام رؤیاها این‌طور است . این نظریه قطعا باطل است . خواب دیدن ، حتی همان خواب دیدن‌هایی که ما آنها را پرت و پلا می‌دانیم و واقعا از یک نظر هم پرت و پلا هست ، آن‌طور پرت و پلایی که‌ کسی خیال کند بی‌حساب بی‌حساب است نیست ، نظمی دارد ، منطقی دارد . بعدها علما [ به این نتیجه ] رسیده‌اند که همه خواب دیدن‌ها منطق دارد ، منتها درباره منطق خواب دیدن باز دو نظریه است : بعضی می‌گویند منطق‌ خواب دیدن فقط سوابق روحی و جسمی خود انسان است . آن سوابق روحی یا سوابق جسمانی انسان است که خواب دیدن را ایجاد می‌کند . بی‌جهت نمی‌شود که آدم همین‌جور خواب