برای اینکه در ذهن ما یک صورت خاصی منعکس بشود ، یعنی ما علم خودمان‌ را از آن موضوع تجربه خودمان فرا گرفته‌ایم ، او علت فاعلی و ذهن ما معلول است . استدلالهای بشر هم همین‌طور است ، آن هم یک میزان علت و معلول ساده است .

" حد وسط " در استدلال منطقی

منطقیین از قدیم یک حرفی داشته‌اند و حرف خوبی هم بوده است ، می‌گویند در استدلالها سه عنصر دخالت دارد : عنصر اصغر و اکبر و حد وسط . مثلا در این مثال : " سقراط انسان است و هر انسانی فانی شونده است ، پس سقراط فانی شونده است " یک انسان داریم ، یک فانی شونده . هدف ما این است‌ که بفهمیم آیا سقراط فانی شونده است یا نیست . اینجا یک حدوسط هست‌ یعنی واسطه در کار است که تکرار هم می‌شود . می‌گوییم : سقراط انسان است‌ و هر انسانی فانی شونده است ، پس سقراط فانی شونده است . پس سقراط فانی شونده است ، این حد وسط ، رابط میان اصغر و اکبر است . اگر این‌ رابط نمی‌بود ، ما نمی‌توانستیم بفهمیم سقراط فانی شونده است ، ولی این‌ رابط که پیدا شد . این [ نتیجه ] کشف می‌شود ، یعنی این دو [ مقدمه ] با یکدیگر ارتباط پیدا می‌کنند . مثال می‌زنم . مثال خیلی قدیمی است و من در این کتابهای روان‌شناسی جدید این مثال را دیده‌ام . کسی که در یک طرف جویی قرار گرفته است و می‌خواهد برود به آن طرف جوی بدون اینکه کفش و جورابهایش را از پایش بکند و برود توی آب ، می‌بیند نمی‌تواند از این طرف جوی ببرد به آن طرف جوی ، می‌گوید چه کار باید کرد ؟ دنبال یک رابط می‌گردد . می‌گردد یک چیزی پیدا کند . می‌رود یک قلوه سنگی از یک گوشه‌ای پیدا می‌کند ، قلوه سنگ را می‌اندازد وسط آب ، بعد خیز می‌گیرد ، می‌پرد روی قلوه سنگ و از روی قلوه‌ سنگ می‌پرد آن طرف جوی آب . این قلوه سنگ اینجا برای او رابط شده است‌ و وسیله شده است برای اینکه بتواند از این طرف به آن طرف بپرد . البته‌ طرفداران صد درصد علوم تجربی یک بحثی دارند که اساسا این طور استدلال‌ صحیح است یا صحیح نیست ؟ این خودش مطلب دیگری است که ما فعلا نمی‌خواهیم وارد آن بحث بشویم . حالا چون مدعای ما این مطلب نیست ، به‌ قول کسانی که این راه را قبول دارند - که البته درست هم هست - [ استناد می‌کنیم ] . یک مثال ساده دیگر هم عرض می‌کنم : ممکن است شما یک گرفتاری داشته‌