توحید - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٣١

اسمش را " انسانیت " می‌گذاریم . " « هل جزاء الاحسان الا الاحسان » " [١] قرآن به صورت سؤال می‌گوید : آیا پاداش نیکی کردن جز نیکی کردن‌ چیز دیگری است ؟ یعنی هر کسی به فطرت خودش می‌فهمد پاداش نیکی نیکی‌ است .
فرض کنید در یک مسافرتی ، در یک بیابانی ، یک جایی گرفتار شدید ، فوق‌العاده گرفتاری شدیدی پیدا کردید . یک کسی اتفاقا آنجا پیدا شد و چون‌ دید شما این گرفتاریها را دارید ، آمد و انسانیت کرد ، و به شما کمک‌ کرد . اگر ماشینتان خراب شده بود ، کمک کرد و ماشین شما را درست کرد ، اگر پول شما را دزد زده بود ، آنجا به شما پول داد ، یک مقداری هم‌ کمکهای دیگر کرد . در یک کشور غریبی این کمکها را کرد و رفت . احتمال‌ این هم که شما یک بار دیگر او را ببینید آنهم در کشور خودتان ، درصد احتمال یکی بیشتر نیست ، که نمی‌شود گفت او به این خاطر این کار را کرده‌ که یک روزی بیاید از شما پاداش بگیرد . صد درصد یقین دارید که او فقط به خاطر اینکه به شما نیکی کند این کار را کرده است . تصادفا شما این‌ آدم را پنج سال دیگر در کشور خودتان دیدید . اتفاقا این آدم هم در یک‌ جایی یک گرفتاری‌ای پیدا کرده ، شما هم اطلاع پیدا کردید که یک گرفتاریهایی دارد . آیا وجدان شما در اینجا قضاوتی دارد یا ندارد ؟ مسلما یک چنین قضاوتی دارد که این آدم در یک چنین شرایطی به من نیکی کرده‌ است و الان او در شرایطی قرار گرفته است که من در آن شرایط بودم و من‌ فعلا در شرایطی هستم که او در این شرایط بود یعنی امکانات دارم ، پس‌ باید به او نیکی کنم . این را می‌گوییم قضاوت وجدانی ، یعنی می‌گوییم‌ وجدان بشر حکم می‌کند ، دلیل دیگری ندارد غیر از اینکه وجدان حکم می‌کند .
ممکن است کسی منکر باشد ولی شما ببینید می‌شود انکار کرد ؟ هر چیزی که‌ دلیلش فقط این است که می‌گوییم وجدان بشر حکم می‌کند ، انسانیت این‌جور حکم می‌کند ، معنایش این است که در وجود من یک چنین قضاوتی وجود دارد .
" « و نفس و ما سویها ، فالهمها فجورها و تقویها »" [٢] قسم به‌ نفس و تعدیل این نفس و اینکه او را معتدل آفریده است . " « فالهمها " آفرید نفس را و الهام کرد به او ، القاء کرد به او کار زشتش را و