ساختمان زمین یک مطلب باشد و رهبری خورشید و زمین ( همین نوع رهبری که‌ این در مدار خودش بچرخد و آن کار خودش را بکند ) یک امر دیگر باشد ؟ ما عجالتا اگر نتوانیم ( اصل هدایت ) را در جمادات اثبات کنیم ، نفی‌ هم نمی‌توانیم بکنیم ، بعلاوه اینکه یک جمله‌هایی که ما در کتابهای متفرقه‌ فارسی زبان گاهی خودمان خوانده‌ایم ، از همین آقای نیوتن نقل می‌کنند که‌ خود او باز در همین قانون جاذبه و در این نظم موجودات اراده خدا را دخالت می‌دهد ، می‌گوید آن مقداری هم که من کشف کرده‌ام کافی برای حفظ این‌ نظم نیست ، علاوه بر این باید دست قدرتی هم باشد . او که اصلا این‌جور هم‌ می‌گوید . " علاوه بر این " نمی‌خواهد ، علاوه خود همین است . پس درباب جمادات ، حرفی که ما فعلا داریم این است که اگر ما فرضا نتوانیم ثابت کنیم که حرکات این جمادات لازمه جبری ساختمان مادی اینها نیست ، خلافش هم تا امروز ثابت نشده است . و اما درباب نباتات و حیوانات و انسان ، مثل برهان نظم است ، چون این‌قدر در این زمینه مطالبی‌ گفته شده است که الی ماشاءالله ، ما فقط باید شکل دلیل قرآن را ذکر کنیم‌ که بعد دیگر آقایان اگر این مطلب را قبول کردند که اصل هدایت غیر از اصل انتظام است . آن وقت در کلمات علمایی که در این زمینه‌ها چیز نوشته‌اند بروند ببینند و خودشان استنباط و استخراج و استفاده کنند .

هدایت در حیوان و انسان

ولی درباره هدایتهایی که در خصوص حیوان و انسان هست باید بحث‌ علیحده‌ای کرد . در حیوان این چیزی که به نام " غریزه " معروف شده ، این هم مثل قانون جاذبه است ، فقط اسم است ، یعنی از فرط اینکه این‌ مطلب مجهول است ، بشر چاره‌ای نداشته الا اینکه یک اسم مبهمی رویش‌ بگذارد ، برایش مجهول بوده حقیقتش چیست ، گفته جاذبه ، کشش . راجع به‌ اینکه غریزه ، این هدایتها و رهبریهای عجیب و فوق‌العاده ای که در حیوانات وجود دارد چیست ، این خیلی واضح‌تر و روشن‌تر است از باب‌ نباتات ، که تنها ساختمان مادی و مغزی حیوانات برای این راهرویها کافی‌ نیست ، که نام آن را " غریزه " گذاشته‌اند . از حیوان بالاتر انسان است و انواع هدایتهایی که در انسان هست ، که ما آن را تقسیم می‌کنیم به یک سلسله الهامات که اسمش را " الهامات اخلاقی‌ " می‌گذاریم و