٢٧ . الغوثية شرح «من عرف نفسه فقد عرف ربّه» ، از سيّد محمّد مهدى تنكابنى . [١] بجز رساله هاى مستقل ، شروح ضمنى بسيارى نيز بر اين حديث ، نگاشته شده كه به برخى از آنها اشاره مى شود : ١ . صد كلمه ، رشيد الدين وطواط ، كلمه ششم ، ص ٥ ـ ٦ . ٢ . الميزان فى تفسير القرآن ، [علّامه] سيّد محمّد حسين طباطبايى ، ج ٦ ، ص ١٦٩ ـ ١٧٦ . ٣ . صد كلمه ، حسن حسن زاده آملى ، كلمه ٢٦ . ٤ . هزار و يك نكته ، حسن حسن زاده آملى ، نكته ١٠٥ ، ١٢٨ و ٥٤١ .

سه . معانىِ حديث

براى اين حديث ، معانى فراوانى گفته اند ، تا آن جا كه استاد حسن زاده آملى ، تحت عنوان : «برخى از معانى حديث شريف : من عرف نفسه فقد عرف ربّه» ، ٩٢ معنا را ذكر كرده است . [٢] برخى معتقدند كه در اين حديث ، اشارات لطيف و ارشادات روشنى به اصول دين : خداشناسى ، صفات ثبوتى و سلبى خدا ، عدل ، نبوّت ، امامت و معاد ، وجود دارد . [٣] برخى بر اين باورند كه همه مسائل اصيل فلسفى و مطالب قويم حكمت متعالى و حقايق متين عرفانى را از اين حديث مى توان استنباط كرد . [٤] برخى مى گويند كه همه اصول و فروع دين ، و همه احكام دنيوى و اخروى ، و

[١] . اين رساله در ميراث حديث شيعه (دفتر اوّل ص ١٥٠ ـ ١٧٢) به چاپ رسيده است .[٢] . هزار و يك كلمه : ج ٣ ص ٢٠٠ ـ ٢١٦ .[٣] . هزار و يك كلمه : ص ٢١٧ .[٤] . هزار و يك كلمه : ص ١٩١ .