پس شیخ آنجا گفت این اشتباه است که هر نسلی را مقدمه نسل بعد بدانیم‌ . هدف و غایت اصلی طبیعت ابقاء نوع است و می‌خواهد که هر نوعی از انواع در دنیا وجود داشته باشد . ولی طبیعت به این غایت خودش به وسیله‌ یک فرد امکان ندارد برسد . چون فرد طبیعی محکوم به فناء و زوال است .
طبیعت غایت خودش را از این راه تأمین می‌کند ، یعنی از راه تناسل . چون‌ می‌خواهد نوع انسان را حفظ کند و نوع انسان روی زمین باقی باشد . براساس‌ نظر شیخ اگر می‌شد فرد انسان در روی زمین مخلد باقی بماند طبیعت این‌ تدبیر را بکار نمی‌برد که مسئله تناسل را بوجود آورد و افراد دیگر را بوجود بیاورد . ولی چون انسان جزء نظام طبیعت است و طبیعت می‌خواهد نوع‌ انسان وجود داشته باشد و چون نوع انسان با یک فرد نمی‌تواند د وام وجود داشته باشد ، این است که از راه تناسل غرض و هدف خودش را تأمین می‌کند .

اشکال به بیان شیخ در غایت حرکت

نظیر این حرف در اینجا مطرح شده است که محل اشکال هم واقع شده است .
و آن این است که آیا حرکت ، خودش می‌تواند مقصود باشد یا نه ؟ شیخ‌ اینجا همان حرفی را که در باب انواع دیگر رد کرده است در اینجا قبول‌ کرده است ، که در اینجا

[١] اینجا بحثهای دیگری می‌شود به میان آورد که در بین متجددین مطرح‌ است و آن اینکه کسانی که قائل به اصالت جامعه هستند و فرد را تقریبا امری مقدمی و عرضی می‌دانند ، هر جامعه را مقدمه برای جامعه دیگر می‌دانند . و همه برای این است که تکامل رخ دهد یعنی جامعه انسانیت به کمال برسد . و اینکه آیا جامعه انسانی در حدی متوقف می‌شود یا نمی‌شود در مبحث‌ غایات بحث می‌شود .