ولو اینکه موضوع هم داشته باشیم ، از موضوع که کاری بر نمی‌آید . لهذا گفتیم اصالت وجود است که این مسأله را حل می‌کند ، نه موضوع . به همین‌ جهت هم گفتیم در باب حرکت جوهریه لزومی ندارد این همه تلاش بکنیم و موضوعی دست و پا بکنیم و بگوییم موضوع ، ماده مع صوره ما است . البته‌ گفتیم منظور مرحوم آخوند اینست که بگوید حتی بنابر مبنای شما موضوع هم‌ داریم . اگر هم نتوانستیم موضوعی در حرکت جوهریه تصویر کنیم ضرر به جائی‌ نمی‌رسد . پس ایرادی که در اینجا مطرح شده بود ، به طور کامل جواب داده شد .

دلیل دیگری در رد حرکت جوهریه

بعد مرحوم آخوند می‌فرماید : شیخ آمده است دلیل دیگری بر رد حرکت‌ جوهریه از دیگران نقل کرده و بعد آنرا رد کرده و نپذیرفته است . آن دلیل‌ اینست که : لازمه حرکت اینست که شی‌ء از ضدی به سوی ضد دیگر حرکت بکند . معنای‌ حرکت اینست که شی‌ء از حالتی به ضد آن حالت منتقل بشود . در اعراض این حرف تصور دارد ، چون تعریف اضداد بر اعراض صادق است‌ . ولی جواهر بینشان تضاد نیست ، و چون در جواهر تضاد نیست و حرکت هم‌ عبور شی‌ء به طرف ضد خود است ، پس در جواهر حرکت نیست . خود شیخ به این حرف جواب داده و گفته : مقصود شما از تضاد چیست ؟ اگر آن تضاد اصطلاحی که فقط در باب اعراض است و می‌گویند : دو عرض که‌ در جنس قریب با هم شریکند بر موضوع واحد متعاقب می‌شوند ، قهرا باید موضوعی داشته باشند و این جز عرض چیز دیگری نیست . بله به این معنی در باب جواهر تضاد نداریم ، چون در آنجا موضوعی نیست . به عبارت دیگر : اگر دو عرض داشته باشیم که در جنس قریب با هم شرکت داشته باشند ، ولی‌ هر کدام نوعی باشند که بین آنها نهایت خلاف باشد ( أمران وجودیان‌ مشترکان فی جنس قریب یتعاقبان