حرکت و زمان در فلسفه اسلامی 2 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٥١
سپس چند آیه از آیات قرآن را طبق برداشت خودشان از آنها ذکر میکنند
البته به تفسیر آیات در اینجا نمیپردازند و نحوه برداشت خودشان را ذکر
نمیکنند . از جمله آیه شریفه " « تری الجبال تحسبها جامده و هی تمر مر
السحاب »" [١] است ، که در سیاق آیات مربوط به روز قیامت آمده
است . این کوهها را تو جامد و ساکن و یکنواخت میبینی ، و حال آنکه در
واقع همانند ابرها در حرکتند .
آیا به علت اینکه در ذیل آیات قیامت آمده است باید بر بیان وضع
قیامت حمل شود ؟ همچنانکه مفسرین نیز چنین کردهاند ، یا آنکه نه ، سیاق
در قرآن چندان اعتبار ندارد ، و در روایات و اینها هم تصریح شده است که
ممکن است جزئی از یک آیه ناظر به مطلبی باشد و جزء دیگرش ناظر به
مطلب دیگر . خلاصه وحدت سیاق در آیات قرآن چندان امر قاطعی نیست . از
باب نمونه ، آیه تطهیر که هم لحن خود آیه تغییر میکند و به جای ضمایر
مؤنث ، " عنکم و یطهرکم و . . . " میشود و هم در روایات زیاد شأن
نزولش بیان شده است که نساء النبی نیستند ، و اینکه آیه ، در ذیل آیات
مربوط به نساء النبی ( ص ) نازل شده است . پس مسأله سیاق دلیل نمیشود
.
از این گذشته ، در قرآن هر جا راجع به وضع روز قیامت صحبت شده است ،
تعبیر این نیست که تو ساکن میبینی و حال آنکه حرکت میکند ، بلکه تعبیر
چنین است که همه چیز زیر و رو میشود . مانند : " « و سیرت الجبال
فکانت سرابا " [٢] " و تکون الجبال کالعهن المنفوش »" [٣] یعنی
حرکتها و تغییرها در قیامت محسوس و مشاهد است .
اضافه بر اینها در ذیل آیه ، میفرماید " « صنع الله الذی أتقن کل شیء
" صنع الهی را ببینید که چگونه همه چیز را متقن کرده است . واضح است
که این تذییل با منهدم کردن کوهها در روز قیامت مناسبت ندارد ، بلکه با
حالت طبیعی دنیا مناسب
[١] سوره نمل ، آیه . ٨٧ [٢] سوره نبأ ، آیه . ٢٠ [٣] سوره قارعه ، آیه . ٥