&gt ولی با نظر دقیق فلسفی این تعبیر درست نیست ، با نظر و تعسر دقیق‌ فلسفی انسان واقعا مرکب از روح و بدن است ، یعنی اینجور نیست که " من‌ " فقط روح هستم و بدن برای من یک امر عاریتی باشد ، مثل لباس ، بلکه‌ واقعیت من مرکب است از روح و بدن . بدن من هم جزئی از واقعیت و هستی‌ و کیان من است . اما آنچه که در واقعیت من دخیل است بدن بنحو خاص‌ نیست ، بلکه بدن بنحو عام است ، مثل همان چوب برای صندلی . واقعیت من‌ مرکب از روح و بدن است ، منتهی بدن ای بدن و بدن ای بدن همیشه باقی‌ است . آن صورت اخیر من بشخصه محفوظ است ، ولی بدن من به نحو ابهام و لاتعیینی و بنوعه محفوظ است . ولی این بدان معنی نیست که بدن من جزء من‌ نیست ، و مثل لباس است و دخالت در واقعیت من ندارد ، بلکه به معنای‌ این است که بدن بنحو عموم اخذ شده است . یعنی ما اگر می‌گوییم شیئیه‌ الشی‌ء بصورته لابمادته ، معنایش این نیست که ماده در آن هیچگونه دخالت‌ ندارد . نه ، واقعیت شی‌ء عبارت است از ماده با صورت ، ولی نه ماده‌ خاص ، بلکه ماده بنحو ابهام و عموم . این است که تبدل بدن واقعی و حقیقی است ، لکن از این حرف نباید اینجور نتیجه گرفت که بدن دخالت در حقیقت ما ندارد ، بلکه باید چنین نتیجه گرفت که بدن بنحو عموم اعتبار دارد نه بنحو خصوص . مرحوم آخوند با نتیجه گیری از این بحث یک جواب می‌دهد به حکمائی که‌ معاد را صرفا روحی می‌دانستند و یک جواب می‌خواهد بدهد به کسانی که معاد را مادی می‌دانند ، نه جسمانی محض . آنکه می‌گوید معاد جسمانی است‌ منظورش این است که معاد نه روحانی محض است نه مادی یعنی به شکلی که‌ در دنیا هست که بخواهد تکرار دنیا باشد . اما اینکه آنها می‌گویند انسان‌ باقی است به بقاء روحش و از جسم به هیچ نحو خبری نیست ، درست نیست و نمی‌تواند چنین چیزی باشد ، این به معنای این است که جسم و بدن اصلا در ماهیت انسان دخالت نداشته باشد و ضم الحجر فی جنب الانسان باشد . حتما جسم باید بنحوی از وجود ، با روح باشد ، همانطور که ماده بنحوی باید با صورت باشد . اما اینکه حتما خصوصیت یک بدن خاص را معتبر بدانیم مثلا آخرین بدنی که با آن زندگی کرده است نه ، اینطور نیست ، خصوصیت اعتبار ندارد ، همچنانکه در مدت دنیا یک بدن خاص بدن ما نبوده است . اگر بدلهای ما یتحلل بدن یک نفر را از اول تا به آخر عمر جمع کنند به اندازه‌ کوهی می‌شود . پس بدن در واقعیت انسان دخالت دارد و دخالت ندارد . دخالت دارد بنحو عموم ، یعنی بدن ما که رابطه آن بدن ما با نفس رابطه‌ ماده و صورت باید باشد و نه غیر آن . و دخالت ندارد بدن خاص بما هو خاص ، مثل اینکه بگوییم بدن دوره کودکی بدن دوره جوانی و امثال آن .