است . به همین دلیل است که ترکیب ماده و صورت ترکیب انضمامی نیست . بحث‌ اینکه ترکیب ماده و صورت ترکیب انضمامی است یا اتحادی ، در فلسفه‌های‌ پیش از مرحوم آخوند مثل بوعلی اصلا مطرح نبوده است ، تا زمان سید صدرالدین دشتکی و جلال الدین دوانی . بعدها که کاوش بیشتری در این باره‌ شد سید صدر الدین دشتکی برای اولین بار ثابت کرد که ترکیب ماده و صورت‌ ترکیب اتحادی است ، نه ترکیب انضمامی . مرحوم آخوند در این مسأله تابع‌ سید دشتکی است و روی این مطلب تأکید هم کرده است . بنابراین ماده و صورت چنین نیستند که در خارج دو چیز باشند ، نیمی از جسم ماده باشد و نیم دیگر صورت ، بلکه اینها در عین اینکه دو حیثیت‌اند و می‌گوییم جسم در خارج مرکب است از ماده و صورت ، در عین حال اجزاء این مرکب در ظرف خارج در کنار یکدیگر نیست که ضمیمه به یکدیگر شده‌ باشند ، بلکه جسم به تمامه ماده است و به تمامه صورت ، منتهی ماده از جنبه ناقص این وجود واحد انتزاع می‌شود و صورت از جنبه کاملش . پس این‌ دو جزء نسبتشان نسبت ناقص به کامل است ، نظیر اینکه عدد ناقص در عدد کامل وجود دارد . مثلا خود عدد ٥ را یک وقت به عنوان یک عدد در نظر می‌گیریم و یک وقت ضمن عدد ١٠ در نظر می‌گیریم . عدد ١٠ اینجور نیست که‌ از ضمیمه شدن عدد ٥ با عدد ٥ دیگری به وجود آمده باشد . در باب ماهیات‌ اعداد بحث می‌شود که اصلا عدد ١٠ ماهیتش غیر از ماهیت عدد ٥ است . و لهذا هر عددی نوع مستقلی است ، ولی عدد ١٠ نوع مستقلی است که در درون‌ خود عدد ٥ را هم دارد ، نه اینکه ضمیمه شدن دو عدد عبارت است از ١٠ ، بحثی از ضمیمه شدن نیست . بلکه یک ماهیت بسیطی است که ماهیت دیگری‌ را که به شکل دیگری می‌تواند مستقل باشد در درون خود دارد . این است که‌ می‌گوییم صورت ، ماده را هم در بردارد ، فصل جنس را هم در بردارد . در " منظومه " در مباحث ماهیات این بحث هست که " فی أن تمام حقیقه‌