الفصل الاخیر للنوع الکامل کالانسان مثلا له کما لیه فی الوجود یوجد له‌ مجتمعه کل ما یوجد فی الانواع التی دونها فی الفضیله الوجودیه متفرقه ، لان‌ هذا تمام تلک الانواع ، و تمام الشی‌ء مشتمل علیه مع ما یزید .

[ اثبات وجود الجوهر العقلی الثابت للطبائع ]

و نحن لما حکمنا بوجود الحرکه الذاتیه فی جمیع الطبائع الجسمانیه کما سیتضح زیاده الاتضاح بالبراهین فلا جرم حکمنا أیضا بأن لکل طبیعه فلکیه أو عنصریه جوهرا عقلیا ثابتا کالاصل ، و جوهرا یتبدل وجوده ، و نسبه ذلک‌ الجوهر العقلی الی هذه الطبیعه الجسمانیه کنسبه التمام الی النقص و نسبه‌ الاصل الی الفرع ، و الله أقرب [١] الینا من کل قریب . و تلک الجواهر العقلیه بمنزله أضواء و أشعه للنور الاول الواجبی ، لانها صور ما فی علم‌ الله ، و لیست لها وجودات مستقله بأنفسها لانفسها و انما هی وجودات‌ متعلقه الذوات بالحق ، مثال ذلک الصور العلمیه التی توجد فی أذهاننا ، و لهذا ذکرت الحکماء أن المحسوس بما هو محسوس وجوده فی ذاته هو بعینه‌ وجوده للجوهر الحساس [٢] ، و المعقول بما هو معقول وجوده فی نفسه‌ وجوده للجوهر العاقل ، و ذلک أمر محقق عند الحکماء الشامخین و العلماء الراسخین و ان اشمئز عنه طبائع القاصرین [٣] ، و موضع بیانه موضع آخر .
فلنر جع الی ما کنا فیه ، فنقول :

[ تجویز الحرکه فی الصور الجسمانیه ]

الحق أن الحرکه کما یجوز فی الکم و الکیف یجوز فی الصور الجسمانیه ، و کما

[١] منظورشان این است که همه اینها مراتب است و نسبت به ذات حق‌ محاط هستند . این حرف اشاره به این است که استنباط شرک نشود . [٢] این در عین حال راهی است برای اثبات اتحاد عاقل و معقول و از همین طریق نیز اتحاد را اثبات می‌کنند . [٣] منظور منکرین اتحاد عاقل و معقول است .