بعد از اینکه این حرف را زدیم مطلب دیگری برای ما مطرح می‌شود که‌ مسئله بسیار مهمی است . و آن اینکه حرکت را گاهی به نحو حرکت قطعیه در نظر می‌گیریم که اجزا و مراتب برایش لحاظ می‌کنیم . در این صورت هر مرتبه‌ای غایت برای مرتبه قبل خودش است . اما اگر حرکت را به نحو توسط در نظر بگیریم همه‌اش یک واحد خواهد بود که می‌شود کمال اول . اما آیا مجموع حرکت به عنوان یک واحد ، کمالی در ماوراء خودش دارد ؟ این را اگر ثابت بکنیم معنایش این است که هر تکاملی باید به کمال منتهی شود .
از مطالب امروزی‌ها این نظر استفاده می‌شود که می‌گویند که کمال وجود ندارد بلکه فقط تکامل وجود دارد [١] . ممکن است سخن آنها چنین توجیه‌ شود که تکامل عین کمال است ، چون تکامل یعنی در مسیر کمال قدم برداشتن ، پس چطور تکامل وجود دارد و کمال وجود ندارد ؟ نه ، مقصودشان اینست که‌ کمالی که فقط کمال باشد ولی طلب کمال نباشد ، چنین چیزی وجود ندارد .
یک وقت کمال را به این صورت قائلیم که آن کمال فقط کمال است و طلب‌ کمال نیست . این را قبول ندارد . یک وقت به کمالی قائلیم که آن کمال‌ ماهیتش طلب کمال است . یعنی در حینی که کمال است برای مرتبه قبل از خودش ، در عین حال طلب است برای مرتبه بعد از خودش ، یعنی کمال‌ تدریجی است . پس آنچه که وجود دارد کمال تدریجی است نه کمال غیر تدریجی که از سنخ حرکت نباشد .

[١] البته آنها به این بیان نمی‌گویند و چنین مطلبی را به صورتهای دیگر گفته‌اند . ما در اینجا داریم حرف آنها را رنگ فلسفی می‌دهیم .