وضعها و تمام این " أین " ها [١] برای فلک طبیعی است . مثلا فرض‌ کنید یک وضع فلک بطوری است که خورشید در نصف النهار قم قرار گرفته‌ است . حالت دیگر این است که در نصف النهار اصفهان قرار بگیرد و در وضع دیگر در نصف النهار دیگر . این وضعها کدام طبیعی است و کدام غیر طبیعی و قسری است ؟ چون از وضعی به وضع دیگر قرار می‌گیرد . شیخ می‌گوید تمام این وضعها طبیعی است . مرحوم آخوند می‌گوید امکان ندارد وضعهای‌ مختلف برای یک طبیعت ثابت لا یتغیر ، همه طبیعی باشد ، مگر اینکه خود طبیعت متغیر باشد که طبیعت در هر مرتبه‌ای از خودش یک وضع برای خودش‌ داشته باشد و آن وضع برایش طبیعی باشد ، و الا وضعهای مختلف برای طبیعت‌ ثابت امکان ندارد که همه طبیعی باشد ، باید یکی طبیعی باشد و بقیه غیر طبیعی . و آن هم ترجیح بلا مرجح است که بگوئیم این وضع خاص طبیعی است و باقی غیر طبیعی ، چنین حرفی را خود شیخ هم نمی‌زند و به همین دلیل همه‌ وضعها را طبیعی می‌داند . و از طرفی تمام این اوضاع برای فلک ممکن نیست‌ طبیعی باشد ، مگر اینکه خود طبیعت متغیر و غیر ثابت و در سیلان باشد که‌ در هر مرتبه‌ای غیر از خودش باشد ، و در هر مرتبه‌ای می‌تواند یک وضع برای‌ آن طبیعی باشد و در مرتبه دیگر وضع دیگر برایش طبیعی باشد . پس همانطور که دیدیم مرحوم آخوند از مطلب خودش که اثبات غایت تدریجی الوجود برای‌ زمان باشد ، کنار می‌افتد و می‌رود روی مطلب دیگری که اثبات حرکت جوهریه‌ از کلمات شیخ باشد .

بازگشت به بحث غایات : غایت در حرکت

در عبارتی که مرحوم آخوند از " تعلیقات " شیخ نقل کرده است ، شیخ‌

[١] تعبیر " أین " ها همانطور که حاجی گفته است در اینجا تعبیر درستی نیست . چون یک أین بیشتر وجود ندارد و خود شیخ در باب فلک به‌ حرکت أینی قائل نیست و به حرکت وضعی قائل است .