برمی‌گردد . آنهایی که می‌گویند تخلل سکون نمی‌شود ، می‌گویند لازمه قول‌ قائلین به تخلل سکون این است که اگر برای این سنگ ریزه سکونی پیدا شود و برگردد ، برای آن سنگ بسیار سنگین هم باید سکونی پیدا شود . جواب این‌ اشکال در آینده می‌آید . در هر صورت کلام مرحوم آخوند در اینجا بر این مبتنی است که در حرکت‌ راجعه تخلل سکون پیدا می‌شود .

زمان عمومی عالم

در اینجا یک بحث دیگر پیش می‌آید ، و آن اینکه سکون هم به نوبه خودش‌ زمان می‌خواهد . در گذشته گفتیم ، در آینده هم خواهیم گفت که فرق است‌ میان ثبات و سکون ، مسأله ثابت و متغیر غیر از مسأله ساکن و متغیر است‌ . در اصطلاح اینها ثبات یک معنی است و سکون معنای دیگر . شی‌ء ثابت ، یعنی شیئی که نحوه وجودش وجود جمعی است ، و نحوه وجودش وجود بالفعل‌ است ، و هیچ جنبه بالقوه و امکان تغیر در آن نیست ، که منطبق می‌شود بر مجردات ، ولی ساکن یعنی شیئی که برای آن امکان حرکت هست و حرکت‌ نمی‌کند ، و عدم حرکت برای آن به نحو عدم ملکه ثابت است . و عدم حرکت‌ برای ثابت به نحو سلب تحصیلی از او نفی می‌شود ، ولی از اشیاء مادی ساکن‌ به نحو سلب عدولی حرکت سلب می‌شود . از این جهت شی‌ء ساکن زمان دارد ، همچنانکه شی‌ء متحرک زمان دارد . این بحث نیز در آینده خواهد آمد . بنابراین ، اشیائی که در مکان حرکت می‌کنند ، همین قدر که حرکتش حرکت‌ مستدیر نباشد باید منتهی به سکون شود ولو سکون آنا ما . خود حرکت که‌ زمان می‌خواهد ، سکون هم زمان می‌خواهد . ممکن است بگویید : زمانی که حافظ حرکت است چیست ؟ زمان خود این شی‌ء ؟ زمان این شی‌ء همان حرکت این شی‌ء است ، چون زمان عبارت است از مقدار حرکت ، ولی وقتی شی‌ء سکون پیدا می‌کند زمان آن چیز