روحی از بدنی رفته باشد به حالت اولیه خودشان برگشتند . پس چیست ؟ اینجا نوعی تسخیر است ، یعنی بدون اینکه جبر در کار باشد یا زوری در کار باشد به این کار دست می‌زنند . یعنی اراده و میل اینها و طبیعت نفسانی اینها در اثر وضع تسخیری هماهنگی پیدا می‌کند با خواسته‌ تسخیر کننده . حکما معتقدند که طبیعت مادی وقتی با روح و نفس متحد می‌شود ، مسخر نفس می‌شود ، این چنین تسخیری که نفس در حالی که موجود زنده است و تحریک می‌کند ، مثلا دست را حرکت می‌دهد ، نه این است که‌ نفس مجبور کرده است طبیعت را ، آن چنانکه انسانی انسان دیگر را مجبور می‌کند ، و نه این است که این حرکت مقتضای ذات طبیعت باشد لو خلی و نفسه ، بلکه مقتضای ذات طبیعت است در حال اتصال به نفس ، یعنی یک‌ چنین حالت بین بینی هست .

عدم خستگی در آخرت

پس سخن مرحوم آخوند این است که ما دو طبیعت داریم ، یکی آن طبیعتی‌ که ناشی از ذات نفس است ، در آنجا ملال و خستگی و کسالت و این حرفها معنی ندارد ، و به همین جهت در عالم برزخ و قیامت هیچ متنعمی از تنعمش‌ دل زده نمی‌شود . یکی از ایرادهائی که بعضی افراد می‌گیرند این است که‌ می‌گویند : این بهشتی که شما می‌گویید ، باید خیلی جای خستگی آوری باشد ، چون آدم وقتی بطور دائم غرق در همه نعمتها باشد ، خسته می‌شود و دل آدم را می‌زند . وقتی به انسان خوش می‌گذرد که چیزی را نداشته باشد و به او بدهند و مرتب کمبودهائی باشد و فراهم شود و گرنه خسته خواهد شد . قرآن جواب می‌دهد که نه ، خسته نمی‌شوند " « و لا یبغون عنها حولا » " اتفاقا آنجا یک جائی است که انسان از آن خسته نمی‌شود و در پی بدل آن‌ نمی‌افتد . یکی از علل این وضع این است که آنچه آنجا هست مقتضای ذات و طبیعت نفس است . خستگی در آنجا مثل این است که قوه جاذبه یا مغناطیس‌ از کار خودش خسته