&gt اصیل نباشد و ماهیت اصیل باشد و تشکیک هم از ذات خودش برخیزد . ولی یک نوع دیگر از تشکیک در ماهیت اشکال ندارد و آن تشکیک در ماهیت به تبع وجود است . یعنی ماهیت به ذات خود قابل تشکیک نیست‌ ولی به تبع وجود قابل تشکیک هست . و مانعی ندارد در صورتی که وجود قابل‌ شدت و ضعف باشد ، ماهیت هم به تبع وجودش یعنی بالعرض و المجاز قابل‌ شدت و ضعف باشد . در این صورت فرق جنس و فصل تقریبا از قبیل فرض‌ ضعیف با شدید می‌شود در مرتبه ماهیت . [ علاوه بر مطلب فوق ] این بیانی که ایشان در اینجا می‌گوید که تمام‌ حقیقت شی‌ء قائم به فصل است و مادامی که فصل اخیر شی‌ء محفوظ است و به‌ یک اعتبار صورت شی‌ء محفوظ است ، تمام معانی آن شی‌ء در آن فصل اخیر محفوظ است ، به نوعی انکار کلیات خمس است . [ توضیح اینکه ] : روی این بیان ، اگر این بیان را قبول بکنیم و می‌توانیم هم قبول بکنیم ، به نظر ما بنیان کلیات خمس بهم می‌ریزد ، و بریزد . یعنی حساب کلیات خمس که قدما مسلم گرفته‌اند و حتی خود مرحوم‌ آخوند مسلم گرفته است [ بهم می‌خورد ] و دیگر کلیات خمس در میان نخواهد بود ، یعنی فرق میان نوع و فصل اعتباری خواهد بود ، نه حقیقی . زیرا اگر بنا شود که فصل را متضمن جنس بدانیم دیگر فرقی با نوع نخواهد داشت . آن‌ وقت فصل را می‌توانیم فصل بدانیم که مثل قدما فصل را عرضی جنس بدانیم و جنس را عرضی فصل ، یعنی دو ذات خارج از یکدیگر . اما اصالت وجود مرحوم‌ آخوند که کار را به اینجا کشانده که " ان حقیقه الشی‌ء فصله الاخیر " و فصل اخیر را متضمن تمام حقایق اجناس و فصول قبلی دانسته ولی بنحو اجمال‌ ، باعث شد که این فصل با فصلهائی که قدما بیان می‌کردند از زمین تا آسمان‌ فرق داشته باشد . شاید علت اینکه مرحوم آخوند بعد حرف دیگری زده است این باشد که دیده‌ تمام احکامی که برای فصل می‌گوئیم ، برای یک ماهیت خیلی زیاد است ( چون‌ فصل از سنخ ماهیت است ) و چطور ممکن است که یک ماهیت ، در عین‌ بساطت ، بتواند در مرتبه ذات خود متضمن همه فصول و اجناس دیگر باشد ؟ لذا حرف دیگری زده است که بنحو دیگری از کلیات خمس عدول کرده است ، گفته است که فصول در واقع به انحاء وجودات بر می‌گردد . اگر فصول به وجودات برگردد ، وجود که از سنخ ماهیت نیست . در نتیجه‌ به شکل دیگری کلیات خمس بهم می‌خورد و فصل به معنای معروف [ یعنی‌ ماهیت بودن آن را ] منکر شده‌ایم . بهر حال مسئله داستان فصل در باب‌ ماهیات داستان مفصلی است .