[١] پرسش : اینکه در باب جوهر می‌گوئیم بحیثی است که در خارج در موضوع نیست ، مگر در خارج طور دیگری می‌تواند وجود داشته باشد ؟ پاسخ : روی مبنای شیخ مطلب این طور است که وقتی شیخ می‌گوید این چیز جوهر است معنای جوهر این است که : ماهیتی است که آن ماهیت به حیثی‌ است که اگر در خارج وجود پیدا کند جوهر است . این " بحیث " را الان‌ در ذهن هم دارد ، گرچه که الان در ذهن وجود فی الموضوع دارد ، ولی همین‌ الان هم در ذهن بحیثی است که اگر در خارج وجود پیدا کند وجود لافی الموضوع‌ است . - : در خارج اصلا نمی‌شود غیر از این وجود پیدا کند ، خود تصورات که‌ نمی‌توانند د ر خارج وجود پیدا کنند . پاسخ : تصور بما انه تصور را که نمی‌گوئیم ، متصور را می‌گوئیم . این‌ ماهیت را آن جهت که تصور است وجود فی الموضوع دارد ولی بحیثی است که‌ اگر در خارج وجود پیدا کند ، وجود لا فی الموضوع دارد . مثال زده‌اند به " مغناطیس در دست " . می‌گویند این مغناطیس که در دست ماست ، الان آهن‌ را جذب نمی‌کند . ولی همین مغناطیس بحیثی است که اذا قرب الیه الحدید یجذبه . این حیثیت را در حال حاضر که در دست ما قرار دارد نیز دارد . این مغناطیس در دست ما جذب حدید نمی‌کند ، یعنی بالفعل جذب حدید نمی‌کند ، ولی این جذب حدید نکردن مغایر مغناطیس بودنش نیست . در تعریف مغناطیس گفته نمی‌شود که بالفعل جذب حدید می‌کند ، بلکه منظور این‌ است که مغناطیس بحیثی است که اگر آهنی به آن نزدیک شود ، آن آهن را جذب می‌کند . این بحث نظیر آن حرف اصولیون است که در باب مشتقهائی که از قبیل‌ ملکات هستند ، می‌گویند . وقتی می‌گوئیم بنا است ، به این معنی نیست که‌ همین الان بانی بالفعل است و خیلی زیاد هم بانی بالفعل است . بلکه منظور این است که در او حیثیتی است که به موجب آن حیثیت اگر بخواهد بنائی‌ بکند می‌تواند .