این برهان را قبلا بیان کردیم ولی چون این بحث‌ها دقیق و عمیق است‌ تکرارش لازم است . گفتیم الهیون از بحث تقدم و تأخر شروع کرده‌اند و در ضمن شمردن اقسام تقدم و تأخر به نوعی رسیده‌اند که قابل انکار نیست و آن‌ تقدم و تأخر زمانی است که متقدم و متأخر در آن قابل جمع نیستند ، و این‌ نوع سبق و لحوق منشأ اعتبار تاریخ است و بقدری وجودش بدیهی است که حتی‌ فردی مثل فخررازی می‌گوید : روی وجود زمان نباید بحث کرد ، زمان ظاهر الانیه و خفی الماهیه است و باید روی ماهیت آن بحث کرد . و از بداهت‌ زمان همین بس که ما هیچ چیز را نمی‌توانیم بیان کنیم مگر اینکه وجود زمان‌ را به نحوی فرض کنیم مثلا در همین مطالبی که گفتیم نمی‌توانستیم فرض زمان‌ را از کلام خود بیرون آوریم ، مثل اینکه می‌گفتیم ماشینی ١٤٠ کیلومتر را در دو ساعت طی می‌کند ، دو

&gt نه ، همه وجود او است . پس مقدار عارض تحلیلی است . مقدار ، نه‌ فقط در حرکت عارض تحلیلی است ، بلکه در باب اجسام هم عارض تحلیلی‌ است . این را اولین بار خود بوعلی گفته است . گفته است که نسبت جسم‌ تعلیمی به جسم طبیعی نسبت تعیین به ابهام است . بنابراین نسبت زمان به‌ حرکت نسبت مقدار به متقدر است و نسبت هر مقداری با متقدر خودش نسبت‌ متعین با مبهم است . سؤال : آن مقدار قارالذات مال حرکت نیست ، فقط مال مسافت است . استاد : حرکت به تبع مسافت آن را دارد . اگر دو نفر با هم بپرند . یکی نیم دو متر را پنج ثانیه بپرد و دیگری ده متر را پنج ثانیه ، این دو پریدن با هم تفاوت دارند با اینکه زمانشان یکی است . پس حرکت و پریدن‌ به تبع مافیه الحرکه فرق کرده است . پس حرکت واقعا دو مقدار پیدا می‌کند . بعد از این بالاتر خواهیم گفت ، مرحوم آخوند هم خودشان گفته‌اند که اساسا مسافت و حرکت و زمان همیشه در خارج اتحاد وجودی دارند . مسافت حرکت آن زمین نیست . مسافت حرکت " أین " است . خواهیم گفت‌ که مسافت و حرکت و زمان سه اعتبار از شی‌ء واحد هستند . مقوله که همان‌ مسافت باشد ، در آن واحد از یک نظر حرکت است و از یک نظر زمان . پس‌ چنین نیست که امور متغایر در اینجا وجود داشته باشد .