حرکت و زمان در فلسفه اسلامی 2 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٩٥
دو نظر دارای مبدأ و منتهی است . از این دو مبدأ و منتهی و از این دو خصوصیت گاهی یکی کوتاهتر میشود در حالی که دیگری به همان حد اولش باقی است یا آن دیگری کوتاهتر میشود و این یکی در حد اولش باقی است . مثال زدیم به اتومبیلی که مسافت تهران تا قم را مثلا در دو ساعت طی میکند . میگوئیم ١٤٠ کیلومتر راه در دو ساعت ، یعنی ١٤٠ کیلومتر حرکت در دو ساعت حرکت . برای حرکت یک امتداد مکانی به حسب مسافت قائل شدهایم که حرکت أینی است و یک امتداد دیگر که اسمش را فعلا " زمان " میگذاریم . در اینجا دو ساعت و ١٤٠ کیلومتر با یکدیگر هستند . یعنی یک حرکتی است که در آن واحد دارای ١٤٠ کیلومتر امتداد است و در همان حال دارای دو ساعت . ولی همین حرکت میتواند یک ساعت باشد و ١٤٠ کیلومتر . یعنی از نظر مسافت همان باشد ولی از نظر امتداد دو ساعتی یک ساعت باشد . پس یک ساعت بودن حرکت غیر از ١٤٠ کیلومتر بودن حرکت است . و نیز ممکن است دو ساعت حرکت کند ولی در دو ساعت ٧٠ کیلومتر را طی کند . در این حرکت سومی که فرض کردیم از نظر امتداد دو ساعتی مشابه حرکت اول است ولی از نظر امتداد مسافتی ، نصف مسافت آن را طی کرده است . این مثالهای ساده نشان میدهد که برای حرکت دو نوع مقدار و کشش امتداد است . یکی از این دو مقدار یک امر قار الذات است و دیگری مقدار یک امر غیر قار الذات . در اینجا یک مقدمه دیگر اضافه میکنند که چون امر غیر قار الذات منحصر به حرکت است ، پس آنکه مقدار امر غیر قار الذات است مقدار حرکت است . بنابراین چیزی در خارج وجود دارد که آن چیز مقدار حرکت است ، و لا نعنی بالزمان الا هذا . البته در اینکه مقدار حرکت است ، مربوط به ماهیت آن میشود که بعد خواهیم گفت .