حرکت و زمان در فلسفه اسلامی 2
 
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص

حرکت و زمان در فلسفه اسلامی 2 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٩١

ممکن است کسی بگوید که ملاک این تقدم ذات متقدم است ، خود این ذاتها ملاک تقدم‌اند ، یعنی زید متقدم بالذات است بر عمرو و عمرو متأخر بالذات است از زید . می‌گوئیم : آن که زمانا متقدم است در عین اینکه‌ متقدم است می‌تواند وجودش امتداد پیدا کند تا زمان متأخر ، یعنی در عین‌ اینکه متقدم بود اکنون مقارن می‌شود . مثل تقدم اب بر ابن ، هر پدری بر فرزند خود تقدم زمانی دارد ولی ممکن است معیت زمانی هم داشته باشد . پدری که قبل از تولد بچه‌اش زنده است ، متقدم بر او است و بعد از تولد بچه‌اش مقارن با اوست . بنابراین ذات ملاک تقدم نیست ، زیرا اگر اب‌ متقدم بالذات بود محال بود که همزمان شود و معیت داشته باشد . و بالاتر اینکه اب ممکن است نسبت به فرزند خود متأخر گردد و این وقتی است که‌ فرزند قبل از پدر بمیرد ولی پدر هنوز زنده باشد . ممکن است طور دیگری گفته شود ، یعنی کسی بگوید که ملاک تقدم نفس آن‌ عدم است ، یعنی عدم عمرو بالذات تقدم داشته باشد بر وجود عمرو ، و علت‌ اینکه زید بر وجود عمرو مقتدم است این است که وجود زید مقارن با عدم‌ قبلی عمرو است و از این جهت بالعرض وجود زید بر وجود عمرو مقدم شده‌ است ، ولی آنکه بالذات بر وجود عمرو مقدم است خود عدم عمرو است . می‌گوئیم [ بطلان این امر ] واضح است چون عدم عمرو ممکن است حتی متأخر از خود عمرو هم بشود ، همین عمرو که قبلا عدمش بود ( یعنی عدمش صادق بود ) بعد از معدوم شدن عمرو دو مرتبه عدمش شروع می‌شود یعنی همین عدمی که‌ متقدم بود همان متأخر می‌شود اگر چه مقارن نمی‌تواند باشد ولی متأخر می‌شود . بنابراین عدم بالذات ملاک تقدم نیست . بنابراین در اینجا باید چیزی باشد که قبلیت عین ذاتش است ، یعنی یک‌ چیزی باید وجود داشته باشد که قبلیت و بعدیت میان مراتبش عین ذات این‌ مراتب باشد و ذاتش عین قبلیت و عین بعدیت باشد ، نه چیزی که به ملاک‌ دیگر غیر از ذات خودش قبل یا بعد شده است . مثلا می‌گوئیم سلمان مقدم‌ است بر اباذر