متعدد است ، ولی در میان حرکتها و زمانهای عالم یکی را مقیاس قرار داده‌ایم برای سنجش سایر حرکت‌ها ، به قول قدما حرکت فلک را به دور زمین ، و به قول امروزی‌ها حرکت وضعی یا انتقالی زمین را مقیاس برای‌ حرکت‌ها قرار می‌دهیم و مثلا حرکت وضعی زمین را به بیست و چهار قسمت‌ تقسیم کرده‌ایم و نام هر قسمت را یک ساعت گذاشته‌ایم پس معنی اینکه فلان‌ کار یک ساعت طول می‌کشد این است که این مقدار کار منطبق با یک بیست و چهارم آن حرکت است ، و الا از نظر زمان بودن هیچ کدام اولویتی بر یکدیگر ندارند ، هر دو زمانند . پس این حرفها بیشتر بر مبنای قدما است نه خود مرحوم آخوند .

اتمیت و اشرفیت حرکت وضعیه

تا اینجا ، ما تقدم حرکت وضعی را بر سایر حرکات بیان کردیم . ادومیتش چطور ؟ ادومیتش هم خیلی واضح و روشن است . هیچ حرکت کمی الی‌ الابد ادامه پیدا نمی‌کند ، یعنی هر شیئی که حرکت کمی بکند بالاخره متوقف‌ می‌شود . اینست که همه حرکت‌های کمی اول و آخر دارند . حرکت کیفی هم‌ همینطور ، هیچ وقت ادامه پیدا نمی‌کند ، حرکت مکانی هم همینطور . و تنها حرکتی که امکان این است تا ابد ادامه پیدا بکند حرکت وضعیه است ، یعنی‌ اگر یک شی‌ء روی محوری حرکت بکند قابلیت این را دارد که این حرکت تا ابد ادامه پیدا بکند و قدما معتقد بودند که حرکت فلک چنین چیزی است ، از ازل شروع شده و تا ابد ادامه دارد ، و " شروع شده " هم مسامحه لفظی‌ است ، یعنی لا أول له و لا آخر . و اما اینکه این حرکت اتم است . این هم واضح است ، برای اینست که‌ این حرکتی است که نقصان در آن فرض نمی‌شود ، نقصان آنجاست که یک شی‌ء امکان حرکتی داشته باشد بعد به علت مانعی حرکت متوقف بشود . وقتی که‌ حرکتی همیشه در همیشه ادامه دارد ، بنابراین هیچ وقت نقصان در آن پیدا نمی‌شود ، پس اتم است .