بطور کلی مقصود از حرکت وضعیه مستدیره معلوم است ، یعنی شی‌ء حرکت‌ وضعی داشته باشد نه حرکت انتقالی و أینی و مکانی . حرکت وضعی دوری‌ دائمی داشته باشد ، و منظور آن چیزی است که قدما به آن حرکت فلکی‌ می‌گفتند . چون در عالم حرکت وضعی مستدیری که دوام داشته باشد غیر از حرکت فلک که قدما قائل بودند وجود ندارد ، همین هم امروزه مورد انکار است . حالا ببینیم چه می‌خواهند بگویند ؟ و چرا حرکت وضعیه مستدیره را اقدم و ادوم و اتم و اشرف می‌نامند .

حرکت مستدیره اقدم حرکات است

اما اینکه اقدم است ، برای این است که سایر حرکتها ، یا حرکت در " کم " است یا در " این " یا در " کیف " . هر حرکت کمی متأخر است‌ از یک حرکت مکانی ، یعنی حرکت " کمی " توقف دارد بر حرکت " أینی‌ " و بعد باز خواهیم گفت که حرکت أینی توقف دارد بر حرکت " وضعی " . پس حرکت وضعی تقدم دارد بر حرکت أینی ، و نتیجه‌اش این است که‌ حرکت وضعی بر حرکت کمی تقدم دارد . و نیز خواهیم گفت که حرکت کیفی هم‌ توقف دارد بر حرکت أینی و حرکت أینی هم توقف دارد بر حرکت وضعی ، نتیجه اینکه سه نوع حرکت دیگر یعنی کمی ، کیفی و أینی متوقف بر حرکت‌ وضعی هستند .

توقف حرکت کمی بر حرکت أینی

اما اینکه حرکت کمی توقف دارد بر حرکت أینی ، برای این است که‌ حرکت کمی چنانکه اینها می‌گویند دو نوع است : یک نوع نمو و ذبول است ، نمو یعنی رشد کردن موجود نامی که گیاه و حیوان چنین رشدی دارند . ذبول هم‌ نقطه مقابل آن است ، یعنی لاغر شدن و ضعیف شدن یک موجود نامی . نوع‌ دیگر تخلخل و تکاثف حقیقی است . ایشان می‌گوید : حرکت کمی چه به نحو نمو و ذبول و چه به