و ثانیا ان کلامهم یحمل علی أنه مبنی علی الفرق بین حال الماهیه و حال‌ الوجود ، فالحرکه و الزمان أمر ماهیته ماهیه التجدد و الانقضاء ، و الطبیعه انما وجودها وجود التجدد و الانقضاء و لها ماهیه قاره .
و ثالثا [١] ان الحرکه عباره عن خروج الشی‌ء من القوه الی الفعل‌ تدریجا لا الشی‌ء الخارج عنها الیه [٢] ، و هو معنی نسبی ، و الامور النسبیه و الا ضافیه تجددها و ثباتها کوجودها و عدمها تابعان [٣] لتجدد ما نسب الیه و ثباته ، فضلا عن نفس النسبه [٤]

&gt نمی‌کنیم ، تا برهانی محکم نداشته باشیم از قول مشهور برنمی‌گردیم ، عاقل اگر بتواند حرف مشهور را تأویل یا توجیه بکند از آن حرف عدول‌ نمی‌کند . [١] در این " ثالثا " می‌خواهد بگوید که ما اصلا قبول نداریم که حرکت‌ امر غیر قارالذات باشد ، بلکه عین عدم قرار الذات است ، حرکت عدم‌ قرار است و یک مفهوم نسبی انتزاعی است ، پس غیر قارالذات باید چیزی‌ غیر از حرکت باشد که حرکت از آن انتزاع بشود . غیر قارالذات منشأ انتزاع حرکت است ، نه خود حرکت . [٢] " الیه " یعنی الی الفعل . [٣] یعنی یک امری است که با مقایسه دو شی‌ء پیدا می‌شود ، مثل حدوث که‌ از مقایسه وجود و عدم پیدا می‌شود . حرکت که خروج تدریجی است از مقایسه‌ وجود تدریجی با عدم قبلی پیدا می‌شود . و امور نسبی و اضافی چون انتزاعی‌ هستند حکمی ندارند مگر به تبع منشأ انتزاعشان . این امور را نه می‌توان گفت موجودند و نه می‌توان گفت معدومند . ولی به‌ تبع منشأ انتزاعش موجود است و به تبع منشأ انتزاعش معدوم است . پس‌ حرکت به خودی خود نه متجدد است و نه ثابت . متجدد است به تجدد منشأ انتزاعش و ثابت است به ثبات منشأ انتزاعش ، مثل اینکه می‌گوئیم حدوث‌ حادث است به تبع شی‌ء حادث ، یعنی به واسطه در عروض حادث است ، نه‌ واسطه در ثبوت . [٤] تازه حرکت از امور نسبی است نه اینکه خودش عین نسبت باشد ، اگر عین نسبت باشد به طریق اولی چنین است . در باب اضافه ثابت شده که‌ نسبت‌ها جز به تبع طرفین خودشان حکمی ندارند . اگر حرکت را به خروج شی‌ء من القوه الی الفعل تعریف کنیم امری نسبی است ، و اگر حرکت را به تجدد تعریف کنیم عین نسبت است .