الاتصالی التی لاتنافی الشخصیه کما صر حوا فی بیان تشخص الحرکه التوسیطه .
و قولهم : " ان کل مرتبه من الشده و الضعف نوع آخر " یراد بها [١] ما یکون بالفعل متمیزا عن غیرها فی الوجود و هذا لاینافی کون السواد عند اشتداده شخصا واحدا یکون الانواع الغیر المتناهیه فیه بالقوه [٢] ، و کذا حال الصور فی تبدلها الاتصالی .
ثم ان الشیخ أورد حجه اخری غیر هما و بین ضعفها ، هی أن الجوهر لا ضد له‌ ، فلا یکون فیه حرکه ، لان الحرکه سلوک من ضد الی ضد [٣] . ثم قدح فیها [٤] بأنا ان اعتبرنا فی المتضادین تعاقبهما علی موضوع واحد فالصوره لا ضد لها [٥] ، و ان لم یعتبر ذلک بل یکتفی بتعاقبهما علی المحل [٦] کان للصوره ضد ، لان المائیه و الناریه معنیان وجودیان مشترکان فی محل‌ یتعاقبان علیه و بینهما غایه الخلاف .

&gt که تعبیر ما غیر از تعبیر مرحوم آخوند است ولی با بیان و تعبیر مرحوم آخوند متغایر است . اجمال مطلب اینکه آخوند قائل به یک حرکت‌ توسطی است و این صوره ما که در اینجا می‌گوید با آن حرکت توسطی تطبیق‌ می‌شود ، نه با صورت علی البدل . [١] از این " یراد بها " چنین به نظر می‌رسد که قدما هم چنین منظوری‌ داشته‌اند در حالی که فقط مراد مرحوم آخوند اینچنین است و با اصالت وجود هم جور در می‌آید . [٢] اگر مراتب انواع مختلفی هستند و حتی غیر متناهی‌اند ، بالقوه غیر متناهی‌اند نه بالفعل . یعنی اگر بالفعل باشند با یکدیگر تباین خواهند داشت . یعنی این شی‌ء متحرک در هر لحظه از لحظات اگر ساکن شود یک‌ ماهیت بالفعل پیدا می‌کند ، در آن بعد اگر ساکن شود یک ماهیت دیگری و . . . ولی مادامی که سکون پیدا نشده هیچ ماهیت بالفعلی ندارد . [٣] اگر یادتان باشد در تعاریف حرکت یک تعریف این بود که حرکت عین‌ غیریت است ، سلوک غیر به غیر ، و بعضی به سلوک ضدی به ضد دیگر تعریف‌ کردند . و ما این را گفتیم که اگر از ضد معنای اعم مراد شود این تعریف‌ درست است . امروزی‌ها هم همیشه حرکت را به همین صورت تعریف می‌کنند و می‌گویند حرکت عبارت است از سلوک ضدی به ضد دیگر ، ولی با این وجه که‌ هر ضد نفی کننده ضد اول است . [٤] خود شیخ این ایراد را رد کرده است . [٥] یعنی آن تعریفی که فقط در باب اعراض صادق است ، به آن معنا صورت ضد ندارد ولی لزومی ندارد حرکت به این معنی باشد . [٦] علی المحل نه علی الموضوع ، صورت هم محل دارد .