المادی الوضعی الزمانی و لها [١] کون تدریجی غیر مستقر بالذات ، و من‌ حیث وجودها العقلی و صورتها المفارقه الافلاطونیه باقیه أزلا و أبدا فی علم‌ الله تعالی ، و لست أقول انها باقیه ببقاء أنفسها بل ببقاء الله تعالی لا بابقاء الله تعالی ایاها [٢] ، و بین المعنیین فرقان کما سیأتی لک‌ تحقیقه فی موضعه . فالاول [٣] وجود دنیوی بائد داثر لاقرار له ، و الثانی‌ [٤] وجود ثابت عند الله غیر داثر و لا زائل [٥] ، لاستحاله أن یزول‌ شی‌ء من الاشیاء عن علمه تعالی أو یتغیر علمه تعالی « ان فی هذا لبلاغا لقوم‌ عابدین »[٦] .

&gt سوره " ق " . یعنی مردم از نظر بدنی دائما در خلق جدید هستند . [١] " لها " یعنی برای طبیعت . [٢] این عقول مجرده را گاهی مرحوم آخوند تعبیر می‌کند که از صقع ربوبیت‌ هستند ، و در واقع نوعی تشبیه و تمثیل است و منظورش این است که در آن‌ عقول جنبه وجوب از جنبه امکان بیشتر است و غلبه دارد ، به طوری که آنها را دیگر جزء خلق نمی‌توان شمرد ، آنها را جزء شؤون حق و صفات حق باید شمرد . این یک نوع تعبیر است و الا آنها هم جزء مخلوقات هستند ولی به‌ اصطلاح آنهائی که خلق را در مورد امور تدریجی بکار می‌برند ، جزء عالم امر است . [٣] " الاول " یعنی طبیعت . [٤] " الثانی " یعنی آن مثال افلاطونی . [٥] چون آنها جزء شؤون حق هستند و مناط علم حق هستند ، یکی از مراتب‌ علم حق همانها هستند . [٦] [ آیه ١٠٦ سوره انبیاء ] .