دانشنامه عقايد اسلامي - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٥٤

تحت عنوان : برخى از معانى حديث شريف «من عرف نفسه فقد عرف ربّه» ، ٩٢ معنا ذكر كرده است . [١] برخى معتقدند كه در اين حديث ، اشارات لطيف و ارشادات روشنى به اصول دين: خداشناسى ، صفات ثبوتى و سلبى ، عدل ، نبوّت ، امامت و معاد ، وجود دارد . [٢] برخى بر اين باورند كه همه مسائل اصيل فلسفى و مطالب قويم حكمت متعالى و حقايق متين عرفانى را از آن مى توان استنباط كرد . [٣] برخى مى گويند كه همه اصول و فروع دين ، و همه احكام دنيوى و اخروى ، و جميع احكام ربوبيت و عبوديت ، در اين حديث خلاصه شده است . [٤] طرح و ارزيابىِ آنچه در شرح اين حديث گفته شده ؛ فرصت ديگرى مى طلبد ؛ ولى به نظر مى رسد براى تبيين دقيق مقصود از آن ، توجّه به سه نكته ضرورى است : ١. تأمّل در آياتى كه اين حديث شريف ، ناظر به آنهاست ؛ ٢. ملاحظه رواياتى كه به منزله شرح اين حديث ، شمرده مى شوند ؛ ٣. مراجعه به فهم اصحاب امامان در مفهوم خودشناسى ؛ بررسى آنچه درباره معانى حديث مذكور گفته شده ، نشان مى دهد كه نكاتى كه بدان اشارت رفت ، يا مورد توجّه نبوده و يا كمتر مورد عنايت قرار گرفته است .