داده اند ، مانند آنچه از پيامبر صلى الله عليه و آله نقل شده است كه : إِيّاكُم وَالتَّعَمُّقَ فِي الدّينِ ! فَإِنَّ اللّه َ تَعالى قَد جَعَلَهُ سَهلاً ، فَخُذوا مِنهُ ما تُطيقونَ ... . [١] مبادا كه در دين، تندروى كنيد؛ چرا كه خدا آن را آسان قرار داده است. پس ، از دين ، به قدرى كه توانش را داريد، برگيريد. حديثى هم از امام كاظم عليه السلام نقل شده است كه مى فرمايد : لا تَعَمُّقَ فِي الوُضوءِ . [٢] در وضو، زياده روى صحيح نيست . علاّمه مجلسى رحمه الله در شرح اين روايت مى گويد : يعنى ريختن آب فراوان و يا سخت گرفتن در رساندن آب بيشتر از حدّ كامل وضو گرفتن . [٣]

د . عاقبت تعمّق در دين

دسته چهارم ، احاديثى است كه عاقبت و ثمره تندروى و افراطگرى دينى را موجب خروج از دين مى دانند، مانند آنچه از پيامبر خدا نقل شده كه فرمود : إنَّ أقواما يَتَعَمَّقونَ فِي الدّينِ يَمرُقونَ كَما يَمرُقُ السَّهمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ . [٤]

[١] كنز العمّال : ج ٣ ص ٣٥ ح ٥٣٤٨ نقلاً عن أبي القاسم بن بشران في أماليه عن عمر .[٢] ر . ك : وسائل الشيعة : ج ١ ص ٣٣٤ (باب «استحباب صفق الوجه بالماء قليلاً عند الوضوء ، وكراهة المبالغة فى الضرب ، والتعمّق فى الوضوء») .[٣] بحار الأنوار : ج ٨٠ ص ٢٥٨ .[٤] مسند ابن حنبل : ج ٤ ص ٣١٨ ح ١٢٦١٥ ، كنز العمّال : ج ١١ ص ٢٨٨ ح ٣١٥٤٣. نيز ، ر . ك : دانش نامه اميرالمؤمنين عليه السلام : نبرد سوم: جنگ نهروان / درآمد : پژوهشى درباره مارقين و ريشه هاى انحراف آنان / تندروى دينى در اصطلاح احاديث .