دسته اوّل ، احاديثى است كه در توصيف راسخان در علم ، ترك تعمّقِ آنان در صفات خدا، بلكه در همه مسائل غيبى را مى ستايند ، مانند : فَمَدَحَ اللّه ُ تَعالَى اعتِرافَهُم بِالعَجزِ عَن تَناوُلِ ما لَم يُحيطوا بِهِ عِلما ، وسَمّى تَركَهُمُ التَّعَمُّقَ فيما لَم يُكَلِّفهُمُ البَحثَ عَن كُنهِهِ رُسوخا . [١] و خداوند ، اعتراف آنان را به ناتوانى از رسيدن به آنچه احاطه علمى بدان ندارند، ستوده و فرو نرفتن آنان را در آنچه مكلّف به كاوش از نهانش نيستند ، «رسوخ» ناميده است. اين احاديث، با عنايت به اين كه هماهنگ با قرآن اند، اهمّيت ويژه اى در اين مبحث دارند .

ب . خطر تعمّق

دسته دوم ، احاديثى اند كه مطلق «تعمّق» را خطرناك توصيف مى كنند، مانند آنچه از امام على عليه السلامنقل شده است كه از تعمّق به عنوان يكى از پايه هاى كفر نام مى برد : الكُفرُ عَلى أَربَعِ دَعائِمَ: عَلَى التَّعَمُّقِ ... فَمَن تَعَمَّقَ لَم يُنِب إِلَى الحَقِّ . [٢] كفر، بر چهار ستون استوار است: بر زياده روى... پس هر كس زياده رود، به حق باز نمى گردد.

ج . هشدار درباره تعمّق در دين

دسته سوم ، احاديثى كه نسبت به افراطگرى در مسائل فرعى دينى، هشدار

[١] ر . ك : ص ٥٤٢ ح ٣٨٤٣ .[٢] ر . ك : ص ٥٤٢ ح ٣٨٤٤ .