رسالۀ عمرۀ مفرده - حسینی طهرانی، سید محمد محسن - الصفحة ٤٠ - تأثِیر فضاهاِی نورانِی و ظلمانِی بر ضمِیر انسان

اتصال روحِی فقِیه به مبدأ، مهم‌ترِین اصل در استنباط احکام

فضاِیِی که انسان در آن قرار دارد، نتِیجۀ مبادِی مختلفِی است:

اول: فنونِی که تحصِیل کرده است؛

دوم: بِینش اجتماعِی او نسبت به مسائل؛

سوم: کِیفِیت اتصال روحِی او به مبدأ؛ که اِین مورد از همۀ موارد مهم‌تر است.

اِین مسائل طبعاً براِی شخص فضاِیِی را به‌وجود مِی‌آورد که وقتِی آِیه ِیا رواِیتِی را مِی‌بِیند، قضِیه براِی او به‌نحو خاصِی جلوه مِی‌کند؛ و هرچه او در تحصِیل اِین مبادِی موفق‌تر بوده باشد، احتمال انطباق فتواِی او با واقع بِیشتر خواهد بود.

اما فردِی دِیگر، وقتِی به آِیۀ (وَأَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالًا وَعَلَى كُلِّ ضَامِرٍ) نگاه مِی‌کند، مِی‌گوِید اِین آِیه بر تحرِیک و تشوِیق مردم به انجام حج دلالت دارد!

تشوِیق ِیعنِی چه؟! مگر تو از ارادۀ خدا آگاهِی که مِی‌گوِیِی منظور از اِین آِیه تشوِیق و ترغِیب است؟! از کجا برداشت کردِی که مراد آِیه جدِی نِیست و اِین خطاب، به وجوب حج ـولو اِینکه شخص بخواهد متسکّعاً[١] و بأِیّ‌نحوٍ‌کان مشرّف شودـ دلالت ندارد؟!

اِین برداشت ناشِی از فضاِیِی است که شخص در آن قرار دارد و نمِی‌گذارد او به درک حقِیقت مطلب و حکم‌الله واقعِی برسد.

تأثِیر محِیط و اطرافِیان در فکر مستنبط

تأثِیر فضاهاِی نورانِی و ظلمانِی بر ضمِیر انسان

از مهم‌ترِین عواملِی که بر نتاِیج استنباط مجتهد تأثِیر مِی‌گذارند، محِیط و

[١]. مجمع البحرِین، ج ٤، ص ٣٤٦:

«حَجَّ مُتِسَکِّعًا، أِی بغِیرِ زادٍ و لا راحلةٍ.»

ترجمه: «حج را متسکّعاً به‌جا آورد، ِیعنِی بدون زاد و توشه و مرکب حج انجام داد.» (محقق)