پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٩١ - ٢ شركت امام حسن عليه السلام در فتوحات

امام عليه السّلام فرمود: آرى، به خدا سوگند! اگر در اين كار خير و صلاحى وجود داشت، كسى نمى‌توانست بر ما پيشى گيرد.[١]

تعدادى از روايات دلالت دارد كه ائمه عليهم السّلام نه تنها پيروان خود را براى شركت در اين‌گونه جنگ‌ها تشويق نمى‌كردند بلكه آن‌ها را از اين كار باز مى‌داشتند و حتى براى مرزبانى آنان نيز موافقت نمى‌كردند و هزينه و صرف اموال و دارايى را از آنان در اين راه نمى‌پذيرفتند، هرچند پرداخت اين هزينه را با نذر بر خود لازم ساخته بودند.[٢]

ولى اگر دشمن ناگهانى به سرزمين‌هاى اسلامى حمله كرد تنها دفاع از اسلام بر مسلمانان واجب است نه دفاع از آن فرمانروايان.[٣] بلكه على عليه السّلام در روايتى مى‌فرمايد:

«لا يخرج المسلم فى الجهاد مع من لا يؤمن على الحكم و لا ينفذ في الفي‌ء امر اللّه عزّ و جل»؛

هيچ‌گاه مسلمانان همراه با افراد بى‌ايمان بر ضد حكومت به جهاد برنمى‌خيزند؛ زيرا در چنين صورتى فرمان خداى عز و جل در مورد اموال غنيمتى قابل اجرا نيست.

مؤيد اين معنا اين است كه روزى عثمان بزرگان صحابه از جمله امام على عليه السّلام را در مسجد رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله گرد آورد و پيرامون مسأله جنگ آفريقا با آنان به مشورت پرداخت، نظر اكثريت اين بود كه چنين جنگى توسط انسان‌هاى مغرض و هوسران و منحرف، انجام نپذيرد.[٤]

بنابراين، ائمه عليهم السّلام- بى‌ترديد- در توسعه قلمرو اسلام و گسترش آن در

[١] . تهذيب ٦/ ١٢٧، كافى ٥/ ١٩، وسائل ١١/ ٣٢ ص ١٥٠، تهذيب ٦/ ١٣٤، كافى ٥/ ٢١.

[٢] . وسائل ١١/ ٢١- ٢٢ به نقل از قرب الاسناد.

[٣] . وسائل ١١/ ٢٢، كافى ٥/ ٢١، تهذيب ٦/ ١٢٥.

[٤] . ترجمه فارسى فتوح ابن اعثم ١٢٦.