علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٦٨ - اعتبارسنجی انگارۀ ستایش امام علی† از خلیفه دوم
بالعقیق» تصحیف است و حضرت فرمودهاند: «تَخَیمُوا بالعقیق»؛ یعنی در وادی عقیق (اسم صحرایی در بیرون مدینه) خیمه بزنید؛ از این دو حدیث ظاهر شد استبعاد اصفهانی خطاست و مراد از عقیق همین سنگ معروف است.[١]
٧. از دیگر راههای کشف تصحیفات، اجمال و نارسایی متنی است. برخی از محقّقان به عنوان
یک قاعده بر این باورند که «هر جایی که معنای عبارتْ متکلّفانه است، اصل، مصحّف بودن عبارت است»؛ زیرا در چنین مواردی، با وجود علم اجمالی به خطا، نمیتوان اصالت عدم الخطا را
جاری ساخت.[٢]
٨. یکی دیگر از راههای بسیار مهم و پرکاربرد، پی بردن به تصحیفات عارض بر حدیث، وجود ناسازگاری ظاهری آن با مسلمات و بدیهیات شرعی و عقلی است.
در الکافی چند خبر در باب «ما جاء فی الاثنی عشر و النص علیهم»[٣] وجود دارد که امامان معصوم شیعه٧ را بر خلاف مذهب و اعتقادات این طایفه، ظاهراً سیزده نفر میشمارد. از جمله ضروریات مذهب، اعتقاد به امامت دوازده امام است که اگر حدیثی خلاف آن باشد، پذیرفتنی نیست.
[١]. ص١٧٨.
[٢]. ص٢٥٥.
[٣]. جواهر الكلام فی شرح شرائع الإسلام، ج١٠، ص٢٩٥. «مع أن المروی عن الفقیه الذی هو أضبط من التهذیب قطعا «یسلم و ینصرف و یدع الامام» كموضع آخر من التهذیب، و لعله الحق لموافقته حینئذ لصحیحی زرارة و الحلبی عن الصادق. المسؤول فیهما عن مثل ذلک». و نیز ر.ک: ریاض المسائل فی تحقیق الأحكام بالدلائل، ج٣، ص٢٤٥.