علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٦١ - اعتبارسنجی انگارۀ ستایش امام علی† از خلیفه دوم
به نظر میرسد ناهمگونی میان صدر و ذیل حدیث، فهم آن را مشکل ساخته که این امر با مراجعه به نقل دیگر این روایت و شناخت قسمت تصحیف شده آن، بر طرف خواهد شد. با مراجعه به منبعی که سفینة البحار از آن نقل کرده، فهم این متن، روشن میگردد. در آن آمده است: «لَمْ تَسْتَشْفِ النُّفَسَاءُ بِمِثْلِ الرُّطَب».[١]
٤. مراجعه به شروح کتب حدیثی و نیز جوامع روایی ثانوی، یکی دیگر از راههای کشف تصحیفات عارض بر حدیث است. با توجه به مهارت صاحبان جوامع حدیثی و یا شارحان در حدیثپژوهی و نسخهشناسی و نیز در اختیار داشتن نسخههای معتبر و متعدد و نزدیک به عصر مؤلفان، میتوان با مراجعه به جوامع روایی ثانوی؛ مانند الوافی، وسائل الشیعه و بحار الانوار و یا شروح کتب حدیثی؛ مانند مرآة العقول، لوامع صاحبقرانی، ملاذ الاخبار و استقصاء الاعتبار، تصحیف و تحریف احتمالی آن را روشن ساخت. به چند حدیث از باب نمونه اشاره میشود:
الف) مسأله «تغلیظ دیه»؛ به معنای تشدید در مقدار آن در فتوای فقها، فرقی میان قتل عمد و خطا گذاشته نشده است.[٢] و تنها روایتی که به صورت تصریح، مسأله «خطأ» در آن مطرح شده، روایت ذیل از الکافی است:
[١]. ذخیرة المعاد، ج٢، ص٢٩٦.
[٢]. الكافی، ج٣، ص٤٢٦، باب القنوت فی صلاة الجمعة و الدعاء؛ تهذیب الأحكام، ج٣، ص١٨، باب العمل فی لیلة الجمعة و یومها؛ وسائلالشیعة، ج٦، ص٢٧٥، ب٧؛ بحار الانوار، ج٨٤، ص٢٧٢، باب١٢؛ ج٨٦، ص٢٥٣؛ ج٩٨، ص٣٢٤، باب ٢٤؛ جمال الأسبوع، ص٤١٢، الفصل الثالث و الأربعون؛ مصباح المتهجد، ص١٥٢.